ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්රය සඳහා කුඩා පරිමාණයේ මොඩියුලර් න්යෂ්ටික බලාගාරයක්
(Small Modular Nuclear Power Plant) ලබාදීමට රුසියාව විසින් ගෙන ආ යෝජනාව ශ්රී ලංකා රජය විසින් ප්රතික්ෂේප කර තිබේ. විදේශ කටයුතු අමාත්ය විජිත හේරත් මේ සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි කරමින් පවසා ඇත්තේ, ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් ප්රමුඛතාවය න්යෂ්ටික බලශක්තිය නොව පුනර්ජනනීය බලශක්තිය (Renewable Energy) සංවර්ධනය කිරීම බවයි.
මෙම තීරණය සහ ඊට සමගාමීව සිදුවන අනෙකුත් ගෝලීය බලවතුන්ගේ මැදිහත්වීම්, හුදෙක් බලශක්ති ප්රතිපත්තියකට පමණක් සීමා වූවක් නොව, ඉන්දියන් සාගර කලාපය තුළ ශ්රී ලංකාව මුහුණ දෙන සංකීර්ණ භූ දේශපාලනික හැසිරීම් මනාව පිළිබිඹු කරන්නකි.
01. රුසියානු න්යෂ්ටික යෝජනාව සහ එහි පසුබිම
මෙම න්යෂ්ටික බලශක්ති යෝජනාව යළි කරලියට පැමිණියේ මෑතකදී ශ්රී ලංකාවේ සංචාරයක නිරත වූ රුසියානු නියෝජ්ය විදේශ කටයුතු අමාත්ය ඇන්ඩ්රි රුඩෙන්කෝ (Andrey Rudenko) මහතාගේ පැමිණීමත් සමඟය. ඔහුට අමතරව පසුගිය මාර්තු මස මුලදී ශ්රී ලංකාවේ රුසියානු තානාපති ලෙවන් එස්. ජගාරියන් මහතාද විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් මහතා හමුවී මේ සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කර තිබුණි.
- රුසියානු තානාපතිවරයාගේ ප්රකාශය:
ශ්රී ලංකාව මීට පෙර රුසියාව ගෙන ආ න්යෂ්ටික යෝජනාවට එකඟ වූයේ නම්, අද වනවිට රට තුළ බලශක්ති අර්බුදයක් ඇති නොවන බව තානාපතිවරයා එහිදී අවධාරණය කර ඇත.
- අනෙකුත් රුසියානු යෝජනා:
නියෝජ්ය විදේශ අමාත්යවරයාගේ සංචාරයේදී හුදෙක් න්යෂ්ටික බලාගාරය පමණක් නොව, දෙරට අතර සංචාරක කර්මාන්තය ප්රවර්ධනය කිරීම, බලශක්ති සහයෝගීතාවය සහ රුසියානු හමුදාවට බැඳී යුක්රේන යුද්ධයේදී මියගිය ශ්රී ලාංකික සෙබළුන් සඳහා වන්දි ලබා දීමේ ක්රියාවලිය කඩිනම් කිරීම පිළිබඳවද පුළුල්ව සාකච්ඡා විය.
- පසුබිම:
ශ්රී ලංකාව තුළ න්යෂ්ටික බලාගාරයක් ඉදිකිරීමේ අදහස අද ඊයේ මතු වූවක් නොවේ. 2010 වසරේදී මේ සඳහා ශක්යතා අධ්යයනයක් සිදු කෙරුණු අතර, 2023 වසරේද ශ්රී ලංකා පරමාණුක බලශක්ති අධිකාරිය විසින් රුසියාවේ යෝජනාවක් සාකච්ඡාවට බඳුන් කරන ලදී. රුසියාව මේ වනවිටත් බංග්ලාදේශය, ඉන්දියාව සහ චීනය වැනි රටවල න්යෂ්ටික බලාගාර ඉදිකරමින් කලාපය තුළ සිය මූලෝපායික බලය ව්යාප්ත කරමින් සිටී.
02. බලශක්ති අර්බුදයේදී කලාපීය බලවතුන්ගේ මැදිහත්වීම (ඉන්දියාව සහ චීනය)
මැදපෙරදිග උත්සන්න වී ඇති යුදමය තත්ත්වය සහ සමුද්රීය ගමනාගමනයට එල්ල වී ඇති බාධා හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවට ලැබීමට නියමිතව තිබූ ඉන්ධන නැව් මෑතකදී අවලංගු විය. මෙම දැවැන්ත බලශක්ති හිඩැස පිරවීම සඳහා කලාපීය ප්රතිවාදීන් වන ඉන්දියාව සහ චීනය එකිනෙකා පරයා පෙරමුණට පැමිණෙමින් සිටී.
ඉන්දියාවේ කඩිනම් සහය:
ශ්රී ලංකාව ඉන්ධන හිඟයක අවදානමකට මුහුණ දුන් වහාම, ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ඉන්දීය අග්රාමාත්ය නරේන්ද්ර මෝදි සමඟත් (මාර්තු 24), විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් ඉන්දීය විදේශ අමාත්ය ආචාර්ය එස්. ජයශංකර් සමඟත් (මාර්තු 23) දුරකථන සාකච්ඡා පවත්වන ලදී. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඉන්දියාව සිය 'අසල්වැසියා ප්රථමයෙන්' (Neighborhood First) ප්රතිපත්තිය යටතේ, ඉන්දියානු තෙල් සංස්ථාව (IOCL) හරහා මෙට්රික් ටොන් 38,000ක ඉන්ධන තොගයක් (ඩීසල් ටොන් 20,000ක් සහ පෙට්රල් ටොන් 18,000ක්) මාර්තු 28 වන දින කොළඹට එව්වේය.
චීනයේ උපායමාර්ගික ප්රවේශය:
ඉන්දියාවේ මැදිහත්වීමට සමගාමීව, ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති සැපයුම ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්රමුඛතා පදනමක් මත ඉන්ධන ලබාදීමට චීනයද ඉදිරිපත් වී ඇත.
- චීන තානාපති චී ජෙන්හොං (Qi Zhenhong) ඊයේ(04) දිනයේ ජනාධිපතිවරයා සහ විදේශ අමාත්යවරයා මුණගැසී මේ පිළිබඳ සහතිකය ලබා දී තිබේ.
- ඒ අනුව චීනයෙන් පළමු ඉන්ධන නැව අප්රේල් මස මැද භාගයේදී දිවයිනට පැමිණීමට නියමිත අතර, මෙය මෙරට සයිනොපෙක් (Sinopec) පිරවුම්හල් වෙත ලබාදෙන සාමාන්ය සැපයුමට අමතරව ලබාදෙන තොගයකි.
- විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් මෙහිදී ප්රකාශ කර ඇත්තේ, "පවතින ඉන්ධන අර්බුදය හමුවේ අප කළ ඉල්ලීමට, ශ්රී ලංකාවේ පැරණි මෙන්ම විශ්වාසවන්ත මිතුරෙකු ලෙස චීනය ධනාත්මකව ප්රතිචාර දැක්වූ" බවයි.
03. රුසියානු ඛනිජ තෙල්, ඇමෙරිකානු සම්බාධක සහ ශ්රී ලංකාවේ මීළඟ පියවර
න්යෂ්ටික බලාගාර යෝජනාව ප්රතික්ෂේප කළද, දිගුකාලීන බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව වෙනුවෙන් රුසියාවෙන් ඛනිජ තෙල්, ගල්අඟුරු සහ පොහොර මිලදී ගැනීම සඳහා රජයෙන් රජයට (G2G) ගිවිසුම්වලට එළඹීමට ශ්රී ලංකාව අපේක්ෂා කරයි. මේ සඳහා විදේශ අමාත්යවරයා ලබන මාසයේ රුසියාවේ සංචාරය කිරීමටද නියමිතය.
නමුත් මේ සඳහා ඇති ප්රධානතම බාධකය වන්නේ ඇමෙරිකානු සම්බාධකයි.
- රුසියානු ඉන්ධන මිලදී ගැනීමට අදාළ සම්බාධකවලින් නිදහස් කිරීමක් (waiver) ලබාගැනීම සඳහා, සති දෙකකට පෙර මෙරටට පැමිණි දකුණු සහ මධ්යම ආසියාව භාර එක්සත් ජනපද විශේෂ නියෝජිත සර්ජියෝ ගෝර් (Sergio Gor) ගෙන් ශ්රී ලංකාව ඉල්ලීමක් කර ඇති මුත් ඊට මෙතෙක් ප්රතිචාර ලැබී නොමැත.
- ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් දැනටමත් මුහුදේ පවතින රුසියානු බොරතෙල් සහ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන සඳහා දින 30ක සහන කාලයක් ලබා දී ඇති අතර එය අප්රේල් 11 වනදායින් අවසන් වේ. රජයේ ආරංචි මාර්ග පවසන්නේ, අවම වශයෙන් මාස 3ක වත් සහන කාලයක් පිළිබඳ සහතිකයක් නොමැතිව රුසියාව සමඟ ඉන්ධන ගිවිසුම් පෙරට ගෙන යා නොහැකි බවයි.
04. පුළුල් භූ දේශපාලනික විශ්ලේෂණය
ඉහත සියලු කරුණු විමසා බැලීමේදී ශ්රී ලංකාව වටා සිදුවන ගෝලීය බල අරගලය පැහැදිලි වේ:
- ඉන්දියා - චීන බලගැටුම:
ශ්රී ලංකාවට බාහිර බලවතුන් මත යැපීමට ඇති අවශ්යතාවය අවම කර සිය කලාපීය ආධිපත්යය රැකගැනීමට ඉන්දියාව ක්ෂණිකව ක්රියාත්මක වෙද්දී, ඉන්දියාවට පමණක් එම අවකාශය හිමිකර ගැනීමට ඉඩ නොදී සිය ආර්ථික සහ මූලෝපායික පැවැත්ම තහවුරු කර ගැනීමට චීනය ද වහාම ඉන්ධන නැව් එවමින් මැදිහත් වී ඇත.
- ඇමෙරිකානු-ඉන්දියානු අක්ෂය සහ රුසියාව:
ශ්රී ලංකාව තුළ රුසියානු න්යෂ්ටික බලාගාරයක් වැනි අතිශය සංවේදී සහ දිගුකාලීන මූලෝපායික යටිතල පහසුකමක් ස්ථාපිත වීම ඉන්දියාවේ මෙන්ම ඇමෙරිකාවේ ද දැඩි කනස්සල්ලට හේතු වන්නකි. ශ්රී ලංකාව "පුනර්ජනනීය බලශක්තිය" හේතු කරගනිමින් එම යෝජනාව ඉතා රාජ්ය තාන්ත්රිකව ප්රතික්ෂේප කර ඇත්තේ එම බටහිර සහ ඉන්දීය පීඩනය සමනය කිරීමටය.
- ශ්රී ලංකාවේ "සමබර කිරීමේ" විදේශ ප්රතිපත්තිය (Hedging Strategy):
ශ්රී ලංකාව ඉතා සූක්ෂම රාජ්ය තාන්ත්රික සමබරතාවයක් පවත්වාගෙන යයි. ක්ෂණික සහන සඳහා ඉන්දියාවේ පිහිට පතන අතරම, ඊට සමගාමීව චීනය ද සමීපව තබා ගනී. න්යෂ්ටික යෝජනාව ප්රතික්ෂේප කළ ද, ලාභදායී පොහොර සහ ඉන්ධන ලබාගැනීම සඳහා රුසියාව සමඟ ද සබඳතා වර්ධනය කරගනී. එපමණක් නොව, රුසියාව සමඟ ගනුදෙනු කිරීමේදී ඇමෙරිකානු සම්බාධකවලට හසු නොවීම සඳහා ඇමෙරිකාව සමඟ ද සාකච්ඡා මාර්ගයේම රැඳී සිටී.
සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, බලශක්ති අර්බුදය හමුවේ ශ්රී ලංකාව හුදෙක් ඉන්ධන සොයනවා පමණක් නොව, ගෝලීය බලවතුන් සිව් දෙනෙකුගේ (ඉන්දියාව, චීනය, රුසියාව සහ ඇමෙරිකාව) අවශ්යතා අතර ගැටුමක් නිර්මාණය නොවන සේ ඉතා තීරණාත්මක රාජ්ය තාන්ත්රික ක්රීඩාවක නිරත වෙමින් සිටින බව පැහැදිලිය.
