මෑත දින කිහිපය තුළ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික දිශානතිය සම්බන්ධයෙන් එකිනෙකට පරස්පර මාධ්ය වාර්තා සහ
නිල ප්රකාශන කරළියට පැමිණ තිබේ. එක් පසෙකින් ඊයේ (31) දින 'ඩේලි මිරර්' (Daily Mirror) පුවත්පත වාර්තා කළේ ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියල තවදුරටත් අවප්රමාණය වෙමින් ඩොලරයේ විකුණුම් මිල රු. 318 සීමාව ඉක්මවා ඇති බවයි.
එහෙත් ඊට ප්රතිවිරුද්ධ දෘෂ්ටිකෝණයකින් පසුගියදා (30) 'ඩේලි එෆ්.ටී.' (Daily FT) පුවත්පත වාර්තා කළේ, (Daily FT - Rupee holds amid Mideast shock as CBSL continues FX buying) මැදපෙරදිග අර්බුද හමුවේ වුවද ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව අඛණ්ඩව විදේශ විනිමය මිලදී ගැනීම් (FX buying) සිදු කරන බැවින් රුපියල ස්ථාවර මට්ටමක පවතින බව මහ බැංකු නිලධාරියෙකු ප්රකාශ කළ බවයි.
මෙම පරස්පරතාවය තේරුම් ගැනීමට නම්, හුදෙක් මහ බැංකුවේ සංඛ්යාලේඛනවලින් ඔබ්බට ගොස් භූමියේ පවතින සැබෑ ආර්ථික හා දේශපාලනික යථාර්ථය විශ්ලේෂණය කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම නිලධාරීන්ගේ සුබවාදී ප්රකාශ සහ රටේ බලශක්ති ප්රතිපත්තිය අතර ඇත්තේ දැඩි පරතරයකි.
"බිය වීමට දෙයක් නැත" - නිල ආඛ්යානය සහ එහි අරුත
වත්මන් ආර්ථික තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් රජයේ සහ මහ බැංකුවේ නිල ස්ථාවරය වන්නේ මෙවැන්නකි:
"කලබල වීමට කිසිවක් නැත. ආර්ථිකය ඔරොත්තු දෙන සුළු තත්ත්වයක (Resilient) පවතින අතර, සියලුම මිල ගණන් වෙළඳපළ මත පදනම් වී ඇති (Market-based) බැවින් ස්ථාවරත්වය කළමනාකරණය කළ හැකිය. මිල ඉහළ යාම ආර්ථිකය ස්ථාවරව තබා ගැනීමට උපකාරී වනු ඇත. වර්තමාන කම්පනයන් තාවකාලික (Transitory) වන අතර ඊට මුහුණ දීම සඳහා ප්රමාණවත් ප්රතිපත්තිමය ඉඩකඩක් (Policy space) ඇත."
සාර්ව ආර්ථික (Macroeconomic) න්යායන්ට අනුව මෙය නිවැරදි විය හැකිය. "වෙළඳපළ මත පදනම් වූ මිලකරණය" යනු ආනයන වියදම් ඉහළ යන විට, එම සම්පූර්ණ බර සහ පාඩුව සාමාන්ය පාරිභෝගිකයා මත පැටවීමයි. එසේ පාරිභෝගිකයා මත බර පැටවීමෙන් රාජ්ය ආයතන (උදා: ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව, ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය) පාඩු ලැබීම වළක්වා ගනී. රජයේ ආර්ථිකය "ස්ථාවර" වන්නේත්, "ඔරොත්තු දෙන්නේත්" සමස්ත කම්පනය ජනතාව විසින් දරාගන්නා බැවිනි.
බලශක්ති වියදම සහ ඩොලරයේ කාන්දුව: අදානි සහ ඩීසල් මාෆියාව
රුපියල කෙරෙහි එල්ල වන පීඩනය හුදෙක් මැදපෙරදිග යුද්ධය නිසාම ඇතිවන්නක් නොවේ. එය අපගේ අකාර්යක්ෂම බලශක්ති ප්රතිපත්තිවල සෘජු ප්රතිඵලයකි.
සුළං බලාගාර ව්යාපෘතියක් සඳහා අදානි සමාගම (Adani Group) විසින් විදුලි ඒකකයක් ඇමරිකානු ඩොලර් 0.0826 කට ලබා දීමට යෝජනා කර තිබුණි. වත්මන් විනිමය අනුපාතය (රු. 318) අනුව මෙය ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 26 ක් වැනි මුදලකි. එහෙත්, ජාතික ජන බලවේගය (NPP) ඇතුළු දේශපාලන කණ්ඩායම් විසින් 'ගල් අඟුරු වංචාවන්' (Coal-gate) සහ වෙනත් ටෙන්ඩර් ක්රියාවලීන් සම්බන්ධයෙන් නැගූ දැඩි විරෝධතා සහ නෛතික/දේශපාලනික බලපෑම් හේතුවෙන් ලාභදායී විකල්ප බලශක්ති ව්යාපෘති රැසක් ප්රමාද වී හෝ අඩාල වී ඇත.
මෙම දේශපාලන ඇදවැටීම්වල අවසන් ප්රතිඵලය කුමක්ද? අද වන විට රටේ දෛනික බලශක්ති ඉල්ලුමෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් සපුරා ගන්නේ පවතින මිල අධිකම විකල්පය වන 'ඩීසල් දහනය' කිරීමෙනි.
- ඩොලර් කාන්දුව: දිනපතා මෙගාවොට් සිය ගණනක් ඩීසල් බලාගාර හරහා නිපදවීම යනු, ඩීසල් ආනයනය සඳහා දිනපතා විශාල ඩොලර් ප්රමාණයක් විදේශයන්ට ඇදී යාමයි.
- රුපියල අවප්රමාණය වීම: මෙලෙස ඩොලර් සඳහා පවතින අධික ඉල්ලුම (FX Demand), මහ බැංකුව කෘත්රිමව රුපියල ස්ථාවරව තබා ගැනීමට දරන උත්සාහයන් අභිබවා යයි. වාණිජ බැංකුවල ඩොලරයේ මිල රු. 318 දක්වා ඉහළ යන්නේ එබැවිනි.
- පාරිභෝගිකයා මත බර: "මිල ගණන් වෙළඳපළ මත පදනම් වේ" යන නිලධාරීවාදී තර්කය හරහා, මෙම මිල අධික ඩීසල් විදුලියේ පිරිවැය (Cost of generation) අනිවාර්යයෙන්ම විදුලි බිල හරහා පාරිභෝගිකයාගේ කර මතටම පැටවේ.
කඩදාසියේ ස්ථාවරත්වය සහ භූමියේ යථාර්ථය
මහ බැංකුව ඩොලර් මිලදී ගනිමින් සංචිත තර කර ගැනීමෙන් පමණක් රුපියල දිගුකාලීනව ස්ථාවර කළ නොහැක. ආර්ථික විද්යාත්මකව බැලූ කල, වත්මන් කම්පන "තාවකාලික" යැයි නිලධාරීන් පැවසුවද, මිල අධික ඩීසල් මත යැපෙන තාක් කල් ආර්ථිකයට එල්ල වන ව්යුහාත්මක පීඩනය තාවකාලික නොවේ.
රුපියල් 26 කට ලැබීමට තිබූ විකල්ප බලශක්ති ව්යාපෘති දේශපාලන කඹ ඇදීම් මත පසෙකට දමා, දැවැන්ත පිරිවැයක් දරා ඩීසල් දහනය කිරීමට සිදුවීමම රුපියල දුර්වල කරන ප්රධානතම සාධකයකි. ආර්ථිකයේ ස්ථාවරත්වය කළමනාකරණය කර ඇති බව පෙනෙන්නේ රජයේ ශේෂ පත්රයේ (Balance sheet) පමණි; මන්දයත්, ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින්ගේ අදූරදර්ශී තීරණවල (ඩීසල් යැපීම) මූල්යමය වන්දිය, "වෙළඳපළ මිලකරණය" යන නාමයෙන් මේ වන විටත් සාමාන්ය ජනතාව විසින් ගෙවමින් සිටින බැවිනි.
