ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන ලද නවතම දත්තයන්ට අනුව, 2026 වර්ෂයේ
මුල් මාස අට (ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා) තුළ ඉන්ධන ආනයනය සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4,072.1 ක දැවැන්ත මුදලක් වැය වී තිබේ. මෙය 2025 වසරේ එම කාල සීමාවට (ඩොලර් මිලියන 2,520.6) සාපේක්ෂව 61.6% ක අතිශය විශාල වර්ධනයකි.
මෙම දැවැන්ත ඩොලර් පිටතට ගලායාම සහ හිටපු අමාත්‍ය පාඨලී චම්පික රණවක විසින් හෙළි කරන ලද ආනයනික මිල සහ දේශීය විකුණුම් මිල අතර පවතින අසාමාන්‍ය පරතරය පදනම් කරගනිමින්, ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දී සිටින වර්තමාන ඛනිජ තෙල් අර්බුදය ප්‍රධාන මානයන් කිහිපයක් ඔස්සේ විචාරය කෙරේ.
ඩොලර් බිලියන 4 සීමාව පැන්නූ ආනයන වියදම
පරිභෝජනය උග්‍ර වී තිබේද?
ඇමරිකානු ඩොලර්වලින් ගණනය කරන ලද ආනයන වියදම 61.6% කින් ඉහළ යාම පිටුපස ඇති ප්‍රධානතම සාධකය භෞතික පරිභෝජනයේ විශාල වැඩිවීමක් බව ආර්ථික විද්‍යාත්මකව නිගමනය කළ හැකිය. ඊට හේතු කිහිපයකි.
පසුගිය වසරවල පැවති ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ප්‍රවාහන, කර්මාන්ත සහ සංචාරක ක්ෂේත්‍රවල යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ ඉන්ධන ඉල්ලුම ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත.
විදුලිබල මණ්ඩලයට දැවි තෙල් සැපයීම පිළිබඳව චම්පික රණවක මහතා කරන සඳහන මගින් පෙනී යන්නේ, ජල විදුලි උත්පාදනයට වඩා තාප විදුලි උත්පාදනය මත රට විශාල වශයෙන් යැපෙන බවයි. අගෝස්තු මාසයේ පමණක් පිරිපහදු කළ ඛනිජ තෙල් සඳහා ඩොලර් මිලියන 321.9 ක් වැය වීම (58.7% ක වර්ධනයක්) මගින් ද මෙය තහවුරු වේ.
ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ගණන්වල යම් උච්චාවචනයන් තිබුණ ද, ආනයන බිල 61% කින් ඉහළ යාමට තරම් එය තනිවම බලපාන්නේ නැත. එබැවින්, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්ධන පරිභෝජනය මේ වනවිට යම් අසාමාන්‍ය හෝ අනවශ්‍ය මට්ටමකට ඉහළ ගොස් ඇති බව පැහැදිලි වේ.
දේශීය පාරිභෝගිකයා සූරාකෑම සහ "සැඟවුණු" ලාභය
මෙම ගැටලුවේ අනෙක් ඛේදනීය පැතිකඩ වන්නේ, ලෝක වෙළෙඳපොළේ සාපේක්ෂව අඩු මිලකට ඉන්ධන ආනයනය කළ ද, එහි වාසිය මෙරට පාරිභෝගිකයාට ලබා නොදීමයි. පාඨලී පෙන්වා දෙන දත්ත අනුව දේශීය මිල සහ ආනයනික මිල අතර පරතරය පහත පරිදි වේ.
- ඔක්ටේන් 92 පෙට්‍රල්: ආනයන මිල රු. 292 | විකුණුම් මිල රු. 414 (ලීටරයකින් රු. 122 ක අමතර අය කිරීමක්)
- ඔක්ටේන් 95 පෙට්‍රල්: ආනයන මිල රු. 305 | විකුණුම් මිල රු. 475 (ලීටරයකින් රු. 170 ක අමතර අය කිරීමක්)
- ඔටෝ ඩීසල්: ආනයන මිල රු. 350 | විකුණුම් මිල රු. 392 (ලීටරයකින් රු. 42 ක අමතර අය කිරීමක්)
- සුපර් ඩීසල්: ආනයන මිල රු. 367 | විකුණුම් මිල රු. 528 (ලීටරයකින් රු. 161 ක අමතර අය කිරීමක්)
මෙම අතිවිශාල පරතරය මගින් පැහැදිලි වන්නේ ජනතාව ඉහළ මිලක් ගෙවන්නේ "වැඩි මිලට ඉන්ධන ලබාගැනීම" නිසා නොව, ආණ්ඩුව සහ ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (හෝ අදාළ සමාගම්) විසින් පනවා ඇති අධික බදු සහ තබාගන්නා අසාමාන්‍ය ලාභ අනුපාතයන් නිසා බවයි.
විශේෂයෙන්ම ජනතාවගේ දෛනික ප්‍රවාහනයට බලපාන පෙට්‍රල් 92 ලීටරයකින් රු. 122 ක් ද, සුපර් ඩීසල් ලීටරයකින් රු. 161 ක් ද ලාභ හෝ බදු ලෙස අය කිරීම සාධාරණීකරණය කළ නොහැකිය. විදුලිබල මණ්ඩලයට රුපියල් 210 ට දැවි තෙල් විකිණීමෙන් ලබන ලාභය හරහා ද සිදුවන්නේ වක්‍රව විදුලි බිල හරහා නැවතත් ජනතාවම පීඩාවට පත්වීමයි.
විනිවිදභාවය නොමැතිකම සහ මිල සූත්‍රයේ අවශ්‍යතාවය
ඉන්ධන ආනයන වියදම ඩොලර් බිලියන 4 ඉක්මවා යාම රටේ විදේශ විනිමය සංචිතවලට දැඩි තර්ජනයකි. අනෙක් අතින්, එම ආනයනය කරන ඉන්ධන අතිශය අධික මිලකට ජනතාවට විකිණීමෙන් රටේ උද්ධමනය සහ භාණ්ඩ මිල ඉහළ යයි.
ආනයන බිල ඉහළ යාමට තවත් හේතුවක් ලෙස, විධිමත් දිගුකාලීන ගිවිසුම් (Term Contracts) මගින් අඩු මිලට ඉන්ධන ලබාගන්නවා වෙනුවට, අතරමැදියන් හරහා ක්ෂණික මිලදී ගැනීම් (Spot Purchasing) සිදු කිරීමේ අකාර්යක්ෂමතාවන් ද බලපා තිබිය හැකිය. රණවක "ඉන්ධන මිල සූත්‍රය වහාම රටට හෙළි කළ යුතු යැයි" ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙම දූෂණ සහ අකාර්යක්ෂමතා වසන් කරගෙන සිටීමට රජය දරන උත්සාහය හෙළිදරව් කිරීම සඳහාය.
ඉහත දත්ත සහ ප්‍රකාශයන් විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ, වර්තමාන තත්ත්වය සාධක දෙකක එකතුවක් බවයි.
- රටේ ඉන්ධන පරිභෝජනය 2025 ට සාපේක්ෂව ඉතා උග්‍ර අතට හැරී ඇති අතර, එය ඩොලර් බිලියන 4 ක දැවැන්ත ආනයන බිලෙන් තහවුරු වේ.
- එහෙත් දේශීයව ඉන්ධන මිල අධික වී ඇත්තේ ලෝක වෙළඳපොළේ මිල ඉහළ යාමක් නිසා නොව, රජයේ බදු ප්‍රතිපත්තිය සහ ආයතනික අකාර්යක්ෂමතාවන් වසා ගැනීම සඳහා පනවා ඇති දැවැන්ත ලාභ ආන්තිකය නිසාය.
මේ සඳහා ඇති එකම විසඳුම වන්නේ විකල්ප බලශක්ති (විශේෂයෙන් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ විදුලි වාහන) වෙත කඩිනමින් මාරු වීම හරහා ඩොලර් පිටතට ගලා යන ඉන්ධන පරිභෝජනය අවම කිරීමත්, විනිවිදභාවයෙන් යුත් ඉන්ධන මිල සූත්‍රයක් මගින් පාරිභෝගිකයා මත පටවා ඇති අනවශ්‍ය බදු බර වහාම ඉවත් කිරීමත්ය.
