රුපියල් 15,000 ක සුළු ණය මුදලක් මුල් කරගනිමින් ආරම්භ වී, දශක දෙකක්
(2006-2026) පුරා අධිකරණ තුනක් හරහා විභාග වූ සුවිශේෂී නීතිමය අර්බුදයකට පසුගිය අගෝස්තු 07 වනදා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ඓතිහාසික නිමාවක් සටහන් කරන ලදී. ඒ, පොළොන්නරුව අරලගංවිල ප්රදේශයේ ගොවියෙකු වූ බී.ජී. ඩිංගිරි බණ්ඩා සහ මදුරුතැන්න බෙදුම් ඇළ ගොවි සංවිධානය අතර පැවති දීර්ඝ නීතිමය සටනයි.
මෙම අර්බුදය නිර්මාණය වන්නේ 2006 යල කන්නයේදීය. ගොවි සංවිධානයෙන් ලබාගත් රුපියල් 15,000 ක ණය මුදලක් ගෙවීම අඛණ්ඩව පැහැර හැරීම හේතුවෙන්, 2006 අප්රේල් 07 වනදා රැස්වූ ගොවි සංවිධාන මහා සභාව ඩිංගිරි බණ්ඩාගේ නිදහසට කරුණු දැක්වීම් ප්රතික්ෂේප කළේය. ඒ අනුව, මැයි 19 වනදා ඔහුගේ කුඹුරට ජලය සැපයීම තාවකාලිකව කපා හැරීමට ගොවි සංවිධානය දැඩි විනය පියවරක් ගත්තේය.
මෙම ජලය කපා හැරීම සිදුකරන විටත් ගොවියා තම කුඹුර සීසා, බීජ ඉසීමට සූදානම් කර අතිශය තීරණාත්මක කෘෂිකාර්මික අවධියක පසුවිය. ජලය නොමැති වීමෙන් වගාව මුළුමනින්ම විනාශ වූ බව පවසමින් ඔහු 2006 ජූලි 20 වනදා ගොවි සංවිධානයේ සභාපති, ලේකම් ඇතුළු නිලධාරීන්ට එරෙහිව රුපියල් ලක්ෂ 2ක වන්දියක් ඉල්ලා පොළොන්නරුව දිස්ත්රික් අධිකරණයේ සිවිල් නඩුවක් පවරන ලදී.
වසර 10ක නඩු විභාගයකින් පසු 2016 දී දිස්ත්රික් අධිකරණය ගොවියාට පක්ෂව තීන්දු කරමින් විත්තිකරුවන්ට වන්දි ගෙවීමට නියෝග කළේය. එහෙත් 2018 දී අනුරාධපුර උතුරු මැද පළාත් මහාධිකරණය විසින් එම තීන්දුව නිෂ්ප්රභ කරන ලදී. අවසානයේදී, ගොවියා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කළද, විනිසුරු සම්පත් බී. අබේකෝන්, මහින්ද සමයවර්ධන සහ එම්. සම්පත් කේ.බී. විජේරත්න යන ත්රිපුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ල මහාධිකරණ තීන්දුව තහවුරු කරමින් ගොවියාගේ අභියාචනය ඉවත දැමීය.
මෙම නඩු විභාගයේදී මතු වූ කේන්ද්රීය තර්කය වූයේ ස්වේච්ඡා ගොවි සංවිධානයකට තම සාමාජිකයෙකුගේ මූලික "ජල අයිතිය" අහිමි කළ හැකිද යන්නයි. ශ්රී ලංකාවේ ක්රියාත්මක "සහභාගීත්ව වාරිමාර්ග කළමනාකරණ" ප්රතිපත්තිය යටතේ ගොවි සංවිධාන යනු හුදෙක් සුබසාධක සමිති නොව, ජලය බෙදා හැරීමට, තීරණ ගැනීමට සහ සම්බාධක පැනවීමට නෛතික බලයක් ඇති ප්රාදේශීය පාලන ඒකකයක් බව අධිකරණය මෙහිදී තහවුරු කළේය.
එහිදී 2000 අංක 46 දරන ගොවිජන සංවර්ධන පනතේ 73 වන වගන්තිය යටතේ නිලධාරීන්ට හිමිවන මුක්තිය ද දැඩිව සාකච්ඡාවට ලක්විය. ජලය කැපීම සද්භාවයෙන් ගත් මහා සභා තීරණයක් බැවින්, එය ක්රියාත්මක කළ නිලධාරීන් පෞද්ගලිකව වගකිව යුතු නැති බවත්, සංවිධානයේ පොදු තීරණ ක්රියාත්මක කරන නිලධාරීන්ට එරෙහිව නඩු පැවරිය නොහැකි බවත් ඔප්පු විය.
එසේම, ශ්රී ලංකාවේ සිවිල් වන්දි නීතියට පදනම් වූ රෝම-ලන්දේසි නීතියේ එන 'ඇක්විලියන් ක්රියාදාමය' යටතේද පැමිණිලිකරුගේ තර්ක බිඳ වැටුණි. යම් ක්රියාවක් වෙනුවෙන් වන්දි ලැබීමට නම් එම ක්රියාව 'නීති විරෝධී' විය යුතුය. එහෙත් සාමාජිකයෙකුගෙන් ණය අය කර ගැනීමට ජලය කපා හැරීම නීති විරෝධී නොවන බවත්, එය සංවිධානයේ පැවැත්ම උදෙසා ගත් 'තාවකාලික විනය පියවරක්' පමණක් බවත් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය අර්ථ නිරූපණය කළේය.
මෙම නඩුව හරහා නීති පද්ධතියට එක්වූ ප්රබලතම සහ වඩාත් ගැඹුරු කරුණ නම් 'අලාභය අවම කර ගැනීමේ යුතුකම' (Duty to Mitigate Damages) යන සංකල්පයයි. තමාට ජලය නොමැති වුවහොත් වගාව විනාශ වී විශාල ආර්ථික පාඩුවක් සිදුවන බව දැන දැනත්, ගොවි සංවිධානය සමඟ සාකච්ඡා කර විසඳුමක් සෙවීම වෙනුවට, ඩිංගිරි බණ්ඩා ඍජුවම ගැටුම්කාරී ප්රවේශයක් තෝරාගෙන තිබුණි.
ඔහුගේ හැසිරීමේ අසාධාරණ බව පෙන්වීමට අධිකරණය අපූරු උදාහරණයක් ගෙනහැර දැක්වීය. ඩිංගිරි බණ්ඩාගේ කුඹුරට යාබදව තිබූ ඔහුගේ සහෝදරයාගේ කුඹුරටද ණය පැහැර හැරීම මත සංවිධානය විසින් ජලය කපා තිබුණි. එහෙත් ඔහු ගැටුම් ඇතිකර නොගෙන ගොවි සංවිධානය සමඟ සාකච්ඡා කර දින කිහිපයකින් ජල සැපයුම යළි ලබාගෙන වගාව බේරා ගත්තේය. එලෙස කටයුතු කළ හැකිව තිබියදීත්, පැමිණිලිකරු හිතාමතාම වගාව විනාශ වීමට ඉඩ හැරීම ඔහුගේ වන්දි ඉල්ලීම පදනම් විරහිත වීමට ප්රධානතම හේතුව විය.
කෘෂිකාර්මික ජලය වැනි 'පොදු සම්පත් කළමනාකරණයේදී' දැකගත හැකි 'නොමිලේ යැපෙන්නන්ගේ ගැටලුව' පාලනය කිරීමට මෙම තීන්දුව විශාල පිටිවහලකි. තම වගකීම් ඉටු නොකරන සාමාජිකයන්ට එරෙහිව පියවර ගැනීමට ගොවි සංවිධානවලට ඇති 'බලාත්මක කිරීමේ අධිකාරිය' මෙයින් නීත්යානුකූලවම ආරක්ෂා කෙරුණු අතර, එසේ නොමැති වූවානම් සමස්ත වාරිමාර්ග කළමනාකරණ පද්ධතියම කඩා වැටීමට ඉඩ තිබුණි.
එසේ වුවද, රුපියල් 15,000 ක ආරවුලක් රුපියල් ලක්ෂ 2ක වන්දි ඉල්ලීමක් දක්වා දුරදිග ගොස් වසර 20ක් තිස්සේ අධිකරණ තුනක් හරහා විභාග වීම මෙරට අධිකරණ පද්ධතියේ ඛේදවාචකය මනාව නිරූපණය කරයි. ග්රාමීය මට්ටමින් මහවැලි හෝ ගොවිජන නිලධාරීන් මැදිහත්ව ඉතා පහසුවෙන් විසඳාගත හැකිව තිබූ මෙවැනි ආරවුල් සඳහා, කඩිනම් සහ අඩු වියදම් 'විකල්ප ආරවුල් නිරාකරණ' යාන්ත්රණයක අත්යවශ්යතාව මෙම නඩුව මගින් දැඩිව අවධාරණය කරයි.
අවසාන වශයෙන්, තම වගකීම් පැහැර හරිමින් ගොවි සංවිධානවල නිලධාරීන්ට එරෙහිව පෞද්ගලිකව නඩු පවරමින් තර්ජනය කිරීමේ ප්රවණතාවට මෙම තීන්දුව ප්රබල නිවාරකයක් (Deterrent) වනු නොඅනුමානය. දශක දෙකක නීති සටනකින් පසු, සාමූහික ප්රජා වගකීම සහ පෞද්ගලික අයිතිවාසිකම් අතර මනා තුලනයක් ශ්රී ලංකාවේ කෘෂිකාර්මික පාලනය තුළ සදාකාලිකවම තහවුරු කිරීමට මෙම ඓතිහාසික විනිශ්චය සමත් වී තිබේ.
