අප්රේල් 02, ද ගාඩියන් (The Guardian) පුවත් සේවයේ විශේෂ වාර්තාවක් ඇසුරෙනි.
ලොව පුරා දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුදයක් නිර්මාණය කරමින්, අත්ලාන්තික් සාගර කලාපීය මිත්රත්වයන් බිඳ දමමින් සහ
ජනාධිපතිවරයාගේ ජනප්රියත්වය පිරිහෙමින් පවතින පසුබිමක වුවද, ඉරානය සමග පවතින මාසයක් පුරා දිවෙන යුද්ධය "සාර්ථකව අවසන් අදියරට එළඹෙමින් පවතින" බව ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් බදාදා රාත්රියේ ජාතිය අමතමින් ප්රකාශ කළේය.
ධවල මන්දිරයේ සිට අදහස් දක්වමින් ට්රම්ප් කියා සිටියේ ඉරානය වෙත කළ මෙම "කුඩා චාරිකාව" තුළින් ඇමරිකාවේ සියලුම හමුදාමය අරමුණු බොහෝ දුරට ඉටු වී ඇති බවයි. එහෙත් ඉදිරි සති දෙක තුන තුළ ගැටුම සමනය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ඔහු පැහැදිලි අදහසක් ලබා දුන්නේ නැත. ධවල මන්දිරයේ ක්රොස් හෝල් (Cross Hall) හි සිට විනාඩි 19ක කතාවක් කරමින් ට්රම්ප් පැවසුවේ, "ඇමරිකාවට සහ ලෝකයට ඉරානයෙන් එල්ල වන දරුණු තර්ජනය අවසන් කිරීමේ අද්දර අප සිටිනවා. සියලු තුරුම්පු ඇත්තේ අප අතයි. ඔවුන්ට කිසිවක් නැහැ," යනුවෙනි.
ආර්ථික බලපෑම සහ ඉන්ධන අර්බුදය
ගැටුම හේතුවෙන් ඇති වී තිබෙන ආර්ථික පීඩනය පිළිගත් ජනාධිපතිවරයා, ඉන්ධන මිලෙහි කෙටි කාලීන ඉහළ යාම සම්බන්ධයෙන් ඉරානයට දෝෂාරෝපණය කළ අතර ඇමරිකාව බලශක්ති අතින් ස්වාධීන වී ඇති බව අවධාරණය කළේය.
ට්රම්ප්ගේ මෙම ප්රකාශයන් සමඟ ලෝක වෙළඳපොලේ බොරතෙල් මිල තවදුරටත් ඉහළ ගිය අතර, උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වැසී යාම පිළිබඳව වෙළඳපොළ තුළ ඇති බිය සමනය කිරීමට එය සමත් වූයේ නැත. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය මත යැපෙන රටවලින් එය ආරක්ෂා කර ගන්නා ලෙස ඔහු ඉල්ලා සිටියේය. ගැටුම ආරම්භයේ සිට ඉරානය විසින් තෙල් නැව් සහ වෙළඳ නැව් වලට පහර දීම හේතුවෙන් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ වැසී ගොස් ඇති අතර, මේ සතියේ ඇමරිකාවේ ඉන්ධන ගැලුමක මිල 2022 න් පසු පළමු වරට ඩොලර් 4 සීමාව ඉක්මවා ගියේය.
හමුදාමය තත්ත්වය සහ විනාශය
ඇමරිකානු ජයග්රහණ ලැයිස්තුගත කරමින් ට්රම්ප් පැවසුවේ ඉරාන නාවික සහ ගුවන් හමුදාව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර ඇති බවත්, ඉරානය තවදුරටත් ඇමරිකාවට හෝ ලෝකයට "තර්ජනයක් නොවන" තරමට දුර්වල වී ඇති බවත්ය. කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි සති කිහිපය තුළ ද ඇමරිකාව ඉරානයට "අතිශය දැඩි ලෙස" පහර දෙන බව ඔහු කියා සිටියේය. "සාකච්ඡා ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින" බව පැවසූ ඔහු, "අපි ඔවුන්ව නැවත ගල් යුගයට ගෙන යනවා," යැයි ද ගර්ජනය කළේය.
එහෙත් පෙබරවාරි 28 වැනිදා යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට ඉරානයේ සහ මැදපෙරදිග පුරා දහස් ගණනක් මිය යමින් යුද්ධය තවදුරටත් බිහිසුණු ලෙස ඇදී යමින් පවතී. බදාදා උදෑසන ටෙහෙරානයට ප්රහාර එල්ල වූ අතර, ඊශ්රායලය පවසන්නේ තමන් ටෙහෙරානයට ප්රහාර මාලා දෙකක් එල්ල කළ බවත් බීරූට්හි දී ජ්යෙෂ්ඨ හිස්බුල්ලා අණදෙන නිලධාරියෙකු ඝාතනය කළ බවත්ය. මධ්යම ඊශ්රායලයට සහ මැදපෙරදිග පුරා මිසයිල ප්රහාර එල්ල කරමින් ඉරානය ද දිගින් දිගටම ප්රතිප්රහාර එල්ල කරමින් සිටී.
යුද්ධයේ මේ දක්වා හානිය (සංඛ්යාන දත්ත):
- ඉරානය: ජාත්යන්තර රතු කුරුස සහ රතු අඩසඳ සංවිධාන සම්මේලනයේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 1,900 ක් මිය ගොස් 20,000 ක් තුවාල ලබා ඇත.
- ලෙබනනය: සෞඛ්ය අමාත්යාංශයට අනුව 1,300 කට වඩා මිය ගොස් ඇති අතර ඉන් බහුතරය සිවිල් වැසියන්ය (හිස්බුල්ලා සටන්කාමීන් 400ක් පමණ මිය ගොස් ඇති බවට ඔවුන් ඇස්තමේන්තු කරයි).
- ඊශ්රායලය: පුද්ගලයින් 19 දෙනෙකු මිය ගොස් 515 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.
- ඇමරිකාව: අවම වශයෙන් ඇමරිකානු හමුදා සාමාජිකයින් 13 දෙනෙකුවත් මිය ගොස් සිය ගණනක් තුවාල ලබා ඇත.
- මෙහෙයුම් දත්ත: ඇමරිකානු මධ්යම අණදෙන මූලස්ථානයට (US Central Command) අනුව "එපික් ෆියුරි" (Operation Epic Fury) මෙහෙයුම යටතේ මේ දක්වා ඉරානය තුළ ඉලක්ක 12,300 කට වඩා ප්රහාර එල්ල කර ඇත.
පරස්පර විරෝධී සංඥා සහ ඉරාන නායකත්වයේ ප්රතිචාරය
යුද්ධය ආරම්භයේ සිටම ට්රම්ප් පරිපාලනය ඇමරිකාවේ අරමුණු සම්බන්ධයෙන් මිශ්ර සහ ඇතැම් විට පරස්පර විරෝධී සංඥා නිකුත් කර ඇත. ඉරාන නායකත්වය සටන් විරාමයක් අපේක්ෂා කරන බවට ට්රම්ප් කිහිප වතාවක්ම ප්රකාශ කළ අතර, ඉරානයේ "නව පාලන තන්ත්රයේ ජනාධිපතිවරයා" සටන් විරාමයක් ඉල්ලා සිටි බව ඔහු සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ පැවසීය. එහෙත් ටෙහෙරානය එය "අසත්ය සහ පදනම් විරහිත" ප්රකාශයක් බව පවසමින් ප්රතික්ෂේප කළේය.
තවද, ට්රම්ප් කතා කළේ කවුරුන් සමගද යන්නද අපැහැදිලිය. මන්ද, ඇමරිකානු ගුවන් ප්රහාර වල පළමු දිනයේදී ඉරානයේ හිටපු උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනයට ලක්වීමෙන් පසු ඔහුගේ පුත් මොජ්තබා කමේනි නව උත්තරීතර නායකයා ලෙස පත් වී සිටින බැවිනි.
බදාදා ට්රම්ප්ගේ කතාවට පෙර, ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් සිය X (ට්විටර්) ගිණුමේ ඉංග්රීසි භාෂාවෙන් සටහනක් තබමින් ඇමරිකානු ජනතාවගෙන් සෘජුවම මෙසේ විමසා සිටියේය:
"මෙම යුද්ධයෙන් සැබවින්ම ඉටු වන්නේ ඇමරිකානු ජනතාවගේ කුමන අවශ්යතාද? මෙවැනි හැසිරීමක් සාධාරණීකරණය කිරීමට තරම් ඉරානයෙන් එල්ල වූ වෛෂයික තර්ජනයක් තිබුණාද? 'පළමුව ඇමරිකාව' (America First) යන්න අද ඇමරිකානු රජයේ ප්රමුඛතාවයන් අතර සැබවින්ම තිබේද?"
නේටෝවෙන් (NATO) ඉවත්වීමේ තර්ජන
තත්ත්වය තවත් සංකීර්ණ කරමින් ට්රම්ප් ඇමරිකාවේ මිත්ර රටවලට ද දැඩි ලෙස විවේචන එල්ල කර ඇත. යුද්ධයට එක්වීමට ඔවුන් ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමට පියවර නොගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු දොස් පවරා ඇත. බදාදා සවස ඔහුගේ කතාවේදී නේටෝව ගැන සඳහන් නොකළ ද, එදිනම රොයිටර් පුවත් සේවයට අදහස් දක්වමින් ඔහු කියා සිටියේ නේටෝවෙන් ඉවත් වීම පිළිබඳව තමා "කිසිදු සැකයකින් තොරව" සලකා බලමින් සිටින බවයි. එමෙන්ම නේටෝව හුදෙක් "කඩදාසි කොටියෙකු" (paper tiger) පමණක් බව තමා සැමවිටම දැන සිටි බව ඔහු ටෙලිග්රාෆ් පුවත්පතට පවසා තිබුණි.
යුද්ධයේ ඉදිරි මාවත
සටන් විරාමයක් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීම මත රඳා පවතින බව ඇඟවූ ට්රම්ප්, ඇමරිකානු හමුදාවන්ට ඉතා ඉක්මනින් ඉරානයෙන් ඉවත් විය හැකි බවත්, අවශ්ය වුවහොත් ක්ෂණික ප්රහාර (spot hits) එල්ල කිරීමේ හැකියාව පවතින බවත් සඳහන් කළේය. දින 32ක මෙම හමුදා මෙහෙයුම "ඉතා බලවත්, ඉතා විශිෂ්ට" එකක් ලෙස හඳුන්වමින් ඔහු මෙය ඇමරිකාවේ අතීත දිගුකාලීන යුද්ධ වලින් වෙන්කර දැක්වීමට උත්සාහ කළේය.
කෙසේ වෙතත්, යුද්ධය පස්වන සතියට එළඹෙද්දීත් ඇමරිකාවේ ප්රධාන අරමුණු තවමත් අපැහැදිලි ය. ඉරානයේ න්යෂ්ටික අවි තැනීමේ හැකියාව වළක්වාලීම යුද්ධයට ප්රධාන හේතුවක් ලෙස මීට පෙර පෙන්වා දුන්නද, දැන් ට්රම්ප් පවසන්නේ ඉරානයේ යුරේනියම් සංචිත භූගතව ගැඹුරින් පිහිටා ඇති බැවින් එය එතරම් ගැටලුවක් නොවන බවයි. මේ අතර, සති ගණනාවක ගුවන් ප්රහාර වලින් අනතුරුව, විකල්පයක් ලෙස පුළුල් ගොඩබිම් මෙහෙයුමක් දියත් කිරීම සඳහා දහස් ගණනක් ඇමරිකානු භටයින් කලාපය තුළ තවදුරටත් රඳවා ඇත.
