ප්රමාණවත් ඉන්ධන සංචිත පවතින බවට රජය සහතික වුවද, අප්රේල් මාසයෙන් පසු
ශ්රී ලංකාව තුළ යළිත් වරක් ඉන්ධන හිඟයක් ඇතිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බවට ඛනිජ තෙල් වෘත්තීය සමිති අනතුරු අඟවයි.
අඩු වූ දෛනික නිකුතුව සහ ගබඩා අර්බුදය
වෘත්තීය සමිති නායක ආනන්ද පාලිත පෙන්වා දෙන්නේ වත්මන් ජාතික ජන බලවේග රජය පත්වීමට පෙර දෛනික පෙට්රල් අලෙවිය මෙට්රික් ටොන් 4,000ක් සහ ඩීසල් අලෙවිය මෙට්රික් ටොන් 4,500ත් 5,000ත් අතර පැවති බවයි. එකල විදුලිබල මණ්ඩලයට (CEB) දිනකට ඩීසල් මෙට්රික් ටොන් 1,000ක් පමණ සපයා ඇති අතර, සමස්ත දෛනික නිකුතුව මෙට්රික් ටොන් 8,000ක් පමණ විය. කෙසේ වෙතත්, මේ වන විට වෙළෙඳපොළට නිකුත් වන්නේ දිනකට මෙට්රික් ටොන් 4,500ක් (ඩීසල් 2,500ක් සහ පෙට්රල් 2,000ක්) වැනි අඩු ප්රමාණයකි. මෙය ඩොලර් බිලියන 1.7ක වාහන ආනයන ප්රතිපාදන වෙන්කර ඇති පසුබිමක සිදුවීම ගැටලු සහගත බව ඔහු පවසයි.
ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ (CPC) ඉන්ධන ලබාගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ රජයේ ප්රකාශ ඔහු ප්රශ්න කරන අතර, ප්රධාන ගබඩා සංකීර්ණ වන මුතුරාජවෙල (මෙ.ටො. 110,000), කොලොන්නාව (මෙ.ටො. 40,000), සපුගස්කන්ද (මෙ.ටො. 25,000) සහ තොග ගබඩාවල ඇති මෙට්රික් ටොන් 15,000ක ධාරිතාව ප්රමාණවත් නොවන බව අවධාරණය කරයි. ඔහුට අනුව මෙට්රික් ටොන් 8,000ක තොගයක් ප්රමාණවත් වන්නේ දින 15කට පමණි.
කළමනාකරණ දුර්වලතා සහ ගෑස් (LPG) ගැටලුව
විදේශ විනිමය සීමා හේතුවෙන් ගබඩා පුළුල් කිරීමේ කටයුතු ඇණහිට ඇති අතර, අපනයන ඉපැයීම්වලින් 40%ක්ම ඉන්ධන ආනයනය සඳහා වැය වේ. මෑතකදී සිදුකළ ඉන්ධන මිල සංශෝධනයෙන් පසු ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ බෙදාහැරීමේ කළමනාකරණය අතිශය දුර්වල මට්ටමක පවතින බවට ද පාලිත මහතා චෝදනා කරයි. බොහෝ පිරවුම්හල් තම ඇණවුම් ප්රමාද කරමින් සිටී.
මාර්තු 7 වැනිදා ඉන්ධන නැවක් සහ මාර්තු 6 වැනිදා ගුවන් යානා ඉන්ධන නැවක් පැමිණියද තවමත් තොග ප්රමාණවත් නොවේ. ඇණවුම් ප්රමාද වීම හේතුවෙන් ත්රිකුණාමලයේ චීන වරාය (China Bay) ටැංකි ඇතුළු ගබඩා පහසුකම් සම්පූර්ණයෙන්ම භාවිතයට නොගන්නා බවද ඔහු පැවසීය. මේ තත්ත්වය යටතේ විදුලිබල මණ්ඩලයට අමතර තොග සැපයීමට සිදුවුවහොත් දැවැන්ත ඩීසල් හිඟයක් ඇතිවිය හැකි බවට ඔහු අනතුරු අඟවයි.
සපුගස්කන්දේ රුපියල් මිලියන 110ක් වටිනා එල්.පී. ගෑස් (LPG) නිපදවිය හැකි යන්ත්රෝපකරණ භාවිතයට නොගෙන පවතින බවත්, හම්බන්තොට ගෑස් ගබඩා පහසුකම්වලින් දැනට භාවිත වන්නේ 20%ක් පමණක් බවත් ඔහු හෙළි කළේය. ලාෆ්ස් (LAUGFS) ගෑස් සමාගමේ සැපයුම් ගැටලු නිසා හිඟයක් ඇතිවන බවට කෙරෙන ප්රකාශ ඔහු ප්රතික්ෂේප කරන අතර, සැබෑ ගැටලුව ලිට්රෝ (Litro) ගෑස් තොග ප්රමාණවත් නොවීම බව පෙන්වා දෙයි.
ගෝලීය අර්බුද: ඉන්දියාවේ තීරණ සහ සැපයුම් අවදානම
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිත මැදපෙරදිග යුදමය උණුසුම හේතුවෙන් ඉන්දියාව සිය ඉන්ධන අපනයනයන් සීමා කිරීමට (recalibrate) සූදානම් වන බවට වාර්තා වීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවට නව අවදානමක් මතුව ඇත. ශ්රී ලංකාව මේ වන විට සිංගප්පූරුවෙන්, ඇමෙරිකානු සමාගමක් වන RM Parks, PetroChina International සහ Vitol Asia යන සමාගම්වලින් ඉන්ධන ලබා ගනී.
ඉන්දියාවේ බොරතෙල්වලින් 40-55%ක් පමණ ගෙන එන්නේ ගල්ෆ් කලාපය හරහා බැවින්, ඔවුන්ද දැඩි අවදානමකට මුහුණ දී සිටී. නිල අපනයන තහනමක් නොමැති වුවද, ඉන්දියාවේ රාජ්ය අයිතිය ඇති Mangalore Refinery and Petrochemicals Limited (MRPL) සමාගම මාර්තු සහ අප්රේල් මාස සඳහා ඇතැම් පෙට්රල් නැව්ගත කිරීම් සම්බන්ධයෙන් 'Force Majeure' (නොවැළැක්විය හැකි තත්ත්වයක් හේතුවෙන් ගිවිසුම් කඩවීම) ප්රකාශයට පත් කර ඇත. ඉන්දියාව දැන් රුසියාව වැනි විකල්ප සොයමින් තම උපායමාර්ගික සංචිත තර කරමින් සිටී. මෙය දේශීය ආනයනකරුවන්ට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළ හැකිය.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යනු කුමක්ද? එහි වැසී යාමක් තෙල් මිලට බලපාන්නේ කෙසේද?
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යනු කුමක්ද?
මෙය ඕමානය සහ ඉරානය අතර පිහිටා ඇති, පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය සහ ඕමාන් ගල්ෆ් කලාපය (හා අරාබි මුහුද) සම්බන්ධ කරන ඉතා පටු මුහුදු මාර්ගයකි. ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළේ වැදගත්ම "පටුමග" (Chokepoint) ලෙස මෙය සැලකේ.
එහි වැදගත්කම:
ලෝකයේ දෛනිකව පරිභෝජනය කරන ඛනිජ තෙල් ප්රමාණයෙන් 20%ත් 30%ත් අතර ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කෙරෙන්නේ මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහාය. සෞදි අරාබිය, ඉරාකය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, කුවේටය සහ ඉරානය යන ප්රධාන තෙල් නිෂ්පාදිත රටවල තෙල් අපනයනය කරන්නේ මෙම මාර්ගයෙනි. මීට අමතරව ගෝලීය ද්රවීකෘත ස්වභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක්ද (විශේෂයෙන් කටාර් රාජ්යයෙන්) මෙමගින් ප්රවාහනය වේ.
එය වැසී ගියහොත් ගෝලීය තෙල් මිලට සිදුවන්නේ කුමක්ද?
මැදපෙරදිග යුද ගැටුම් (විශේෂයෙන් ඊශ්රායල-ඉරාන අර්බුද) උත්සන්න වී, යම් හෙයකින් ඉරානය විසින් මෙම සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කළහොත් හෝ නැව් ගමනාගමනයට බාධා එල්ල වුවහොත්:
- මිල අහසට නැගීම: ලෝක වෙළඳපොළට එන තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් එකවර අහිමි වීම නිසා ලෝක බොරතෙල් මිල ඩොලර් 100-150 සීමාව ඉක්මවා යා හැකිය.
- සැපයුම් ජාල බිඳවැටීම: ඉන්දියාව, චීනය වැනි ආසියානු රටවලට මෙමගින් දැඩි බලපෑමක් එල්ල වන අතර, ඒ හරහා ඉන්දියාව මත යැපෙන ශ්රී ලංකාවටද ඉන්ධන ලබාගැනීම අතිශය දුෂ්කර වනු ඇත.
- ප්රවාහන ගාස්තු ඉහළ යාම: විකල්ප මාර්ග භාවිතයට යාමෙන් නැව් ගාස්තු සහ රක්ෂණ ගාස්තු අතිශයින් ඉහළ යනු ඇත.
මේ නිසා, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව සිදුවන සුළු අර්බුදයක් පවා ශ්රී ලංකාවේ ඉන්ධන මිලට සහ සැපයුමට සෘජුවම බලපෑම් එල්ල කරයි. වෘත්තීය සමිති පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙරට සංචිත ශක්තිමත් කර ගැනීමට රජය වහාම පියවර නොගතහොත් අප්රේල් මාසයෙන් පසු රට නැවතත් අඳුරු යුගයකට තල්ලු වීමේ අවදානමක් පවතී.
