ලංකා බැංකුවේ පද්ධති දෝෂය බිමල් මත පැටවීමේ උවමනාව කාගේ ද?

පසුගිය දිනවල සමාජ මාධ්‍ය කළඹමින් සංසරණය වූ ලංකා බැංකුවේ (BOC) මධ්‍යම මෙහෙයුම් අංශය විසින්

නිකුත් කරන ලද ලිපිය සහ ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණු දේශපාලන කතිකාවත මේ වන විට උණුසුම් මාතෘකාවක් බවට පත්ව ඇත. මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරියේ (RDA) කොන්ත්‍රාත්කරුවන් පිරිසකට රුපියල් මිලියන 263කට අධික මුදලක් දෙවරක් ගෙවීම (Duplicate Transfer) මෙම අර්බුදයේ මූලයයි.

වරදක් සිදුවී ඇති බව සත්‍යයකි; එහෙත් එම වරදේ ස්වභාවය, එයට වගකිව යුත්තන් සහ ඒ හරහා නිර්මාණය කර ඇති දේශපාලන ප්‍රවාදයේ තාර්කිකත්වය විමසා බැලීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සිදුවීම සහ බැංකුවේ වගකීම: තාක්ෂණික කියවීමක්

මෙය හුදෙක් කාර්යාලයක ලිපිකරුවෙකු විසින් වවුචරයක් දෙවරක් අනුමත කිරීමක් නොවේ. බැංකුවේ නිල ලිපියේ පැහැදිලිවම සඳහන් වන්නේ, "2024.12.30 දින SLIPS ගොනුව හරහා අනුපිටපත් කරන ලද අරමුදල් හුවමාරුවක් සහ පද්ධති දෝෂයක් (System Error)" හේතුවෙන් මෙම මුදල් ප්‍රේෂණය වී ඇති බවයි.

• SLIPS යනු කුමක්ද?: ශ්‍රී ලංකා අන්තර් බැංකු ගෙවීම් පද්ධතිය (Sri Lanka Interbank Payment System) යනු ආයතන විසින් විශාල වශයෙන් මුදල් ගෙවීම් (උදා: වැටුප්, කොන්ත්‍රාත් ගෙවීම්) සිදු කිරීම සඳහා බැංකුවලට ලබාදෙන ඉලෙක්ට්‍රොනික දත්ත ගොනුවකි.

• සිදු වූ දෝෂය: බැංකුවේ තොරතුරු තාක්ෂණ පද්ධතියේ ඇති වූ දෝෂයක් (IT Glitch) හේතුවෙන් මීට පෙර අනුමත කර ක්‍රියාත්මක කළ පැරණි ගොනුවක්, 2026.01.23 දින නැවතත් ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වී ඇත.

• බැංකුවේ වගකීම: මෙහි සම්පූර්ණ මෙහෙයුම් සහ තාක්ෂණික වගකීම පැවරෙන්නේ ලංකා බැංකුවට මිස වෙනත් බාහිර පාර්ශ්වයකට නොවේ. අදාළ අරමුදල් නැවත කැඳවීම (Recall of Funds) ඔවුන් විසින්ම ආරම්භ කර ඇත්තේ ද එබැවිනි.

මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරියේ (RDA) අතපසුවීමක් තිබේද?

අමාත්‍ය බිමල් රත්නායක "RDA එකෙන් එහෙම දෙපාරක් ගෙව්වෙ නෑ" යැයි පැවසීම තාක්ෂණිකව සහ පරිපාලනමය වශයෙන් නිවැරදිය. මන්දයත්, RDA ගිණුම් අංශය විසින් මෙම ගෙවීම සඳහා අලුතින් වවුචරයක් හෝ අනුමැතියක් බැංකුවට යවා නොමැති බැවිනි.

එහෙත්, RDA පාර්ශ්වයෙන් යම් පරිපාලනමය අතපසුවීමක් සිදුවී ඇත්නම් ඒ, සිය ගිණුම් ශේෂයන් දිනපතා පරීක්ෂා කිරීමේදී (Daily Bank Reconciliation) මෙතරම් විශාල මුදලක් ගිණුමෙන් අඩු වී ඇති බව කඩිනමින් හඳුනාගැනීමට ඔවුන්ට නොහැකි වීම හෝ ඒ පිළිබඳව කඩිනම් ක්‍රියාමාර්ග නොගැනීමයි. කෙසේ වෙතත්, මුදල් බැහැර වීමේ මූලික වරද RDA ආයතනයේ නොවේ.

අමාත්‍යවරයා මත වරද පැටවීමේ තර්කයේ ඇති හිඩැස

මෙම බැංකු පද්ධති දෝෂය මුදල් අමාත්‍ය අනුර කුමාර දිසානායක හෝ විෂය භාර අමාත්‍ය බිමල් රත්නායක මත පැටවීම මුළුමනින්ම අතාර්කිකය.

1. ප්‍රතිපත්ති සහ මෙහෙයුම්: අමාත්‍යවරුන් සිටින්නේ ආයතනවල ප්‍රතිපත්තිමය තීරණ ගැනීමට මිස, බැංකුවල SLIPS ගොනු Upload කිරීමේ බොත්තම එබීමට නොවේ.

2. වගකීමේ සීමාව: බැංකුවක මෘදුකාංග දෝෂයක් හේතුවෙන් සිදුවන ගනුදෙනුවකට විෂය භාර අමාත්‍යවරයා වගකිව යුතු යැයි කීම, වාහනයක තිරිංග බිඳවැටීමකින් සිදුවන අනතුරකට මහාමාර්ග අමාත්‍යවරයා වගකිව යුතු යැයි කියනවා හා සමාන විහිළුවකි.

මීට පෙර මෙවැනි සිදුවීම් වී නැද්ද?

පද්ධති දෝෂ (System Errors) යනු ලෝකයේ ප්‍රමුඛ පෙළේ බැංකුවලට පවා මුහුණ දීමට සිදුවන තත්ත්වයකි. මෙය ලංකාවට හෝ අදාළ බැංකුවට පමණක් ආවේණික දෙයක් නොවේ.

• ජාත්‍යන්තර උදාහරණ: 2020 වසරේදී ලෝකයේ ප්‍රකට Citibank ආයතනය ඔවුන්ගේ මෘදුකාංගයක වූ දෝෂයක් සහ පරිශීලක අතපසුවීමක් (UI Error) හේතුවෙන් Revlon සමාගමේ ණය හිමියන්ට අත්වැරදීමකින් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 900ක් (ඩොලර් කෝටි 90ක්) යවා තිබුණි. එය ලෝක බැංකු ඉතිහාසයේ විශාලතම වැරදීම්වලින් එකකි.

• දේශීය උදාහරණ: මීට පෙරද ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික බැංකුවල ATM යන්ත්‍රවලින් අතිරික්ත මුදල් නිකුත් වීම්, සහ පාරිභෝගික ගිණුම්වලින් එකම මුදල දෙවරක් කැපීයාම් (Double Debits) වාර්තා වී ඇත.

මෙවැනි අවස්ථාවලදී බැංකු විසින් අනුගමනය කරන සම්මත ක්‍රියාපටිපාටිය වන්නේ කඩිනමින් අදාළ ගිණුම් හිමියන් දැනුවත් කර, නෛතික ප්‍රතිපාදන හරහා මුදල් නැවත අයකර ගැනීම (Reverse/Recall transactions) සහ අදාළ තොරතුරු තාක්ෂණ දෝෂය නිවැරදි කිරීමයි. කිසිදු රටක මෙවැනි තොරතුරු තාක්ෂණික දෝෂයක් වෙනුවෙන් කැබිනට් අමාත්‍යවරුන් පළිගනු ලබන්නේ නැත.

දේශපාලන කුණාටුව: බිමල් ඉලක්ක වන්නේ ඇයි?

මෙම සමස්ත සිදුවීමේ වඩාත්ම සිත්ගන්නාසුළු සහ විමසිලිමත් විය යුතු කොටස වන්නේ සමාජ මාධ්‍ය තුළ මෙය හසුරුවා ඇති ආකාරයයි. බැංකුවේ ලිපිය පැහැදිලිවම පද්ධති දෝෂයක් ගැන කියද්දී, එය පසෙක ලා "බිමලුත් ලක්ෂ දහස් ගණනක් වංචා කරලා" යන මතය සමාජගත කිරීමට යම් සංවිධානාත්මක පිරිසක් උත්සාහ දරා ඇත.

මෙය හුදෙක් විපක්ෂයේ දේශපාලන මඩ ප්‍රහාරයක් ලෙස පමණක් බැහැර කළ නොහැකිය. දේශපාලන කරළියේ සිදුවීම් ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කරන විට පෙනී යන්නේ, මෙය මෙතෙක් වත්මන් ආණ්ඩුවේ වංචාවකට එක් නොකළ නමක් වූ බිමල් රත්නායක අමාත්‍යවරයාගේ ප්‍රතිරූපයට හානි කිරීමේ අරමුණින්ම දියත් වූවක් බවයි.

අමාත්‍යවරයා අවධානය යොමු කළ යුතු විශේෂ කරුණක් මෙහි ඇත: මෙතරම් වේගයෙන් මෙවැනි අභ්‍යන්තර පරිපාලනමය ලිපියක් පිටතට ගොස්, එය වැරදි අර්ථකථනයක් සහිතව අමාත්‍යවරයාටම එරෙහිව ආයුධයක් ලෙස භාවිතා වීම පිටුපස සිටින්නේ විපක්ෂයේ බලවේග පමණක්ම ද? නැතහොත් තමන්ගේම කඳවුරේ හෝ පරිපාලන යාන්ත්‍රණයේ අභ්‍යන්තරයේ සිටින යම් පාර්ශ්වයන්ගේ උවමනාවක් ද මීට යටින් ක්‍රියාත්මක වන්නේ ද යන්න පිළිබඳව ඔහු බරපතල ලෙස සිතා බැලිය යුතුය.

දේශපාලනයේ දී පරිස්සම් විය යුත්තේ ඉදිරියෙන් කඩු අමෝරාගෙන එන සතුරාගෙන් පමණක් නොවේ; තමන්ගේම සෙවණැල්ලේ සිටිමින් වැරදි වෙලාවට කකුලෙන් අදින, තමන්ගේම පාර්ශ්වයේ යැයි සිතන අයවලුන් පිළිබඳව ද අමාත්‍යවරයා මෙහිදී දැඩි සිහිකල්පනාවෙන් පසුවිය යුතුය. පද්ධති දෝෂ සකස් කළ හැක්කේ බැංකුවේ IT අංශයට වුවද, දේශපාලන පද්ධතියේ සහ වටපිටාවේ ඇති දෝෂ හඳුනාගෙන ඒවා නිවැරදි කරගැනීම අමාත්‍යවරයාගේම වගකීමකි.

# නිරෝමි