මෙරට නීති ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින්, හිටපු විධායක ජනාධිපතිවරයෙකුට එරෙහිව
පොදු දේපළ පනත යටතේ ගොනු වී ඇති නීති කෘත්යයක තීරණාත්මක අවස්ථාවක් ඊයේ 29 වනදා කොටුව මහෙස්ත්රාත් අධිකරණයේදී දිගහැරුණි. රුපියල් මිලියන 16.6ක රාජ්ය මුදල් අවභාවිතාවක් සම්බන්ධයෙන් හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්රමසිංහ ට එරෙහිව ගොනුවී ඇති මෙම නඩුව, හුදෙක් මුල්ය වංචාවක් පිළිබඳ චෝදනාවකට එහා ගිය, 'මහජන භාරය' (Public Trust Doctrine) සහ විධායකයේ වගවීම පිළිබඳ ගැඹුරු නෛතික කතිකාවතක් නිර්මාණය කර ඇත.
කොටුව මහෙස්ත්රාත් ඉසුරු නෙත්තිකුමාර ඉදිරියේ විභාග වූ මෙම නඩු වාරය, නීතියේ ආධිපත්යය, තියුණු නීතිඥ තර්ක සහ අධිකරණයේ අපක්ෂපාතී විනිශ්චය මනාව පිළිඹිබු කළ ආකර්ෂණීය නෛතික වේදිකාවක් විය.
පැමිණිල්ලේ ප්රහාරය: "ට්රාන්සිට්" (Transit) න්යාය සහ මහජන මුදල්
පැමිණිල්ල වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අතිරේක සොලිසිටර් ජනරාල් දිලීප පීරිස් සිය තර්ක ගොඩනැගුවේ ඉතා සූක්ෂම සහ තර්කානුකූල පදනමක් මතය. හිටපු ජනාධිපතිවරයාගේ බිරිඳ, මහාචාර්ය මෛත්රී වික්රමසිංහ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට ලබාදුන් ප්රකාශය ඔහු සිය ප්රධාන ආයුධයක් කර ගත්තේය.
"ස්වාමීනි, බිරිඳ කියනවා මේක ඇමරිකා සංචාරය අතරතුර ගිය Transit එකක් කියලා. නමුත් පළමු සැකකරු කියන්නේ මේක මහකොමසාරිස් කාර්යාලය හරහා ලද නිල ආරාධනාවක් කියලා. ඔවුන්ගේ ස්ථාවරයන් පරස්පරයි. මේක පැහැදිලිව Transit එකකට මුවාවෙලා ඇස්වහලා කරපු පෞද්ගලික ගමනක්."
මෙහිදී අතිරේක සොලිසිටර් ජනරාල්වරයා මතු කළ නෛතික කාරණය වන්නේ, රාජ්ය තාන්ත්රික සංචාරයක් සහ පෞද්ගලික අවශ්යතාවයක් සඳහා මහජන මුදල් යෙදවීම අතර ඇති පැහැදිලි සීමාවයි. විනාඩි 50ක උපාධි ප්රදානෝත්සවයක් සඳහා පැය 32ක් රැඳී සිටිමින් රුපියල් ලක්ෂ 162ක් වැය කිරීම, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් තහවුරු කර ඇති මහජන මුදල් පරිහරණයේ මූලික නියමයන් උල්ලංඝනය කිරීමක් බව ඔහු දැඩිව අවධාරණය කළේය.
"මට අහන්න තියෙන්නේ මෙතුමන්ලාගෙන් 'Transit' කියන වචනයේ තේරුම ඉගෙනගත්තේ කීයේ පන්තියේදීද කියලා... බංකොලොත් වෙලා තිබ්බ රටක එහෙම කොහොමද ස්වාමිනි මහජන මුදල් කාබාසිනියා කරන්නේ." යනුවෙන් ඔහු නැගූ ප්රශ්නය, නීතියේ වියළි අකුරුවලට ඔබ්බෙන් වූ සමාජ යුක්තිය පිළිබඳ මානයක්ද අධිකරණය හමුවට ගෙන ආවේය.
විත්තියේ පලිහ: ආරාධනාවේ නෛතිකභාවය සහ වගකීම පැවරීම
හිටපු ජනාධිපතිවරයා වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ප්රවීණ ජනාධිපති නීතිඥ තිලක් මාරපන, පැමිණිල්ලේ තර්ක බිඳ හෙළීම සඳහා තාක්ෂණික සහ පරිපාලනමය කරුණු වෙත අධිකරණයේ අවධානය යොමු කළේය.
ඔහුගේ ප්රධාන නෛතික තර්කය වූයේ, වුල්වහැම්ටන් විශ්වවිද්යාලය බ්රිතාන්ය රජයේ ආයතනයක් බැවින්, එතැනින් ලැබුණු ආරාධනාව 'නිල ආරාධනාවක්' ලෙස සැලකිය යුතු බවයි. එබැවින් අපරාධයක් (Mens Rea නොහොත් සාවද්ය මනසක් සහිතව කළ වරදක්) මෙහි නොමැති බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
"ඔය කරුණු දෙක සනාථ වුණා කියන්නේ මෙතනින් එහාට නඩුවක් නැහැ. දැන් වංගු දම දමා මේක එක එක විදිහට කරකවන්න හදනවා."
තවද, වියදම් සම්බන්ධයෙන් විධායක ජනාධිපතිවරයෙකු පෞද්ගලිකව වගකීමක් නොදරන බවත්, එය මහකොමසාරිස් කාර්යාලයේ සහ සංචාරක නියෝජිතායතනයේ (Skywins) ගැටලුවක් බවත් ඔහු තර්ක කළේය. වාහන සඳහා සහ ආහාර සඳහා පෙන්වා ඇති අධික බිල්පත් හිටපු ජනාධිපතිවරයාගේ අනුදැනුමකින් තොරව සිදුවූ වංචාවක් විය හැකි බවට ඔහු සැකමතු කළේ, වගකීම පරිපාලන නිලධාරීන් වෙත විතැන් කරමිනි.
මෙහිදී දෙවන සැකකාර සමන් ඒකනායක වෙනුවෙන් පෙනීසිටි ජනාධිපති නීතිඥ කාලිංඝ ඉන්දතිස්ස ද සඳහන් කළේ අදාළ ගෙවීම් විගණනයට ලක්ව ඇති බැවින් සිය සේවාදායකයාට ඊට වගකීමක් නොමැති බවයි.
විනිසුරුගේ විනිශ්චය: නීතියේ සමතුලිතතාවය සහ තියුණු නිරීක්ෂණ
සමස්ත නඩු විභාගය පුරාවටම කොටුව මහෙස්ත්රාත් ඉසුරු නෙත්තිකුමාර දැක්වූයේ අතිශය විමසිලිමත් සහ අපක්ෂපාතී ප්රවේශයකි. දෙපාර්ශවයේම තර්ක කිරා මැන බැලූ ඔහු, නීතිමය නිර්වචනයන්හි ඇති සියුම් වෙනස්කම් මනාව පැහැදිලි කළේය.
විත්තියේ "නිල ආරාධනා" තර්කයට ප්රතිචාර දක්වමින් මහෙස්ත්රාත්වරයා දුන් තීන්දුව නීති විද්යාවේ විශිෂ්ට අර්ථකථනයකි:
"වුල්වහැම්ටන් විශ්වවිද්යාලයේ ලේඛනයේ නිර්ව්යාජත්වය මත මේක අපරාධයක්ද නැද්ද තීරණය වන්නේ නැහැ... නිල ආරාධනාවක්නම් රාජ්ය තාන්ත්රික විදිහට සිදුවිය යුතුයි. නමුත් එවැනි කරුණක් අධිකරණයේ මෙතෙක් අනාවරණය වී නැහැ."
මෙමගින් අධිකරණය අවධාරණය කළේ, ලේඛනයක් සැබෑවක් වූ පමණින් එය රාජ්ය තාන්ත්රික මුක්තිය හෝ රාජ්ය මුදල් වියදම් කිරීමට නෛතික පදනමක් නොසපයන බවයි.
තවද, අපරාධ නීතියේ මූලිකාංගයක් වන Mens Rea (සාවද්ය මනස) පිළිබඳ සංකල්පයද මහෙස්ත්රාත්වරයා සිය නියෝගයට ගෙන ආවේය. දෙවන සැකකරුට එරෙහිව අධිචෝදනා ගොනුකළ හැක්කේ මුදල් ගෙවීම් සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ "සාවද්ය මනස" අනාවරණය වන්නේ නම් පමණක් බව ප්රකාශ කිරීම, අධිකරණයේ ඇති අපක්ෂපාතී බව තවදුරටත් තහවුරු කළේය. පළමු සැකකරුගේ බිරිඳට එරෙහිව දැනට සාක්ෂි නොමැති බව ප්රකාශ කිරීම මගින් අසාධාරණ ලෙස පුද්ගලයන් නඩු පටලැවීම අධිකරණය විසින් ප්රතික්ෂේප කරනු ලැබීය.
නිගමනය: නීතියේ ප්රමාදය සහ ඉදිරි පියවර
මෙම ඓතිහාසික නඩු වාරය අවසන් වූයේ අධිකරණය විසින් විමර්ශන ආයතන වෙත ලබාදුන් දැඩි අවවාදයක් සහ නියෝගයක් සමගිනි. "නඩු දිනවලදී විමර්ශන ඉක්මන් කරනවා කියලා පැමිණිල්ල කියනවා... ඇයි මේ විමර්ශන ප්රමාද?" යැයි ප්රශ්න කළ මහෙස්ත්රාත්වරයා, "කල්නොමරා කඩිනමින් විමර්ශන කරලා එක්කෝ අධිචෝදනා ගොනුකරන්න, නැත්නම් නිදහස් කරන්න" යනුවෙන් දුන් නියෝගය, යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලිය කාර්යක්ෂම විය යුතු බවට දෙන ලද කදිම පණිවිඩයකි.
මීළඟ නඩු දිනය වන ජුලි 08 වනදා දක්වා කල් ගිය මෙම නීති කෘත්යය, ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය නායකයින්ගේ වගවීම, මහජන මුදල් පරිහරණය සහ පොදු දේපළ නීතියේ සක්රීයභාවය මනින ප්රබල ලිට්මස් පරීක්ෂණයක් වනු නොඅනුමානය. නීතියට ඉහළින් කිසිවෙකු නොමැති බවත්, තර්කයේ සහ සාක්ෂිවල ශක්තිය මත පමණක් යුක්තිය තීරණය වන බවත් මෙම නඩු වාරය පැහැදිලිව සනාථ කර ඇත.
