මිලියන ගණනක් අතුරුදන් වී මහජන විශ්වාසය බිඳ වැටෙද්දී, ශ්‍රී ලංකාවේ තැන්පත්කරුවන් රකින්නේ කවුද? කනනාදන් විසිනි

[වී. කනනාදන් යනු ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු කීර්තිමත් රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙකු, ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාරිකයෙකු මෙන්ම ප්‍රවීණ දේශපාලන හා ආර්ථික විශ්ලේෂකයෙකි. කෙන්යාවේ ශ්‍රී ලංකා මහ කොමසාරිස්වරයා ලෙසත්, අප්‍රිකානු මහද්වීපයේ රටවල් රැසක ශ්‍රී ලංකා නියෝජිතයා ලෙසත් සුවිශාල මෙහෙවරක් ඉටුකර ඇති ඔහු, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආයතන කිහිපයක ශ්‍රී ලංකා නිත්‍ය නියෝජිතයෙකු සහ ජාත්‍යන්තර මැතිවරණ නිරීක්ෂකයෙකු ලෙසද කටයුතු කර තිබේ. දශක හතරකට වැඩි කාලයක් පුරා ජාත්‍යන්තර තලයේ තනතුරු හොබවමින් ලබාගත් එම පුළුල් අත්දැකීම් ඇසුරෙන්, ඔහු වර්තමානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය, යහපාලනය, මූල්‍ය විනිවිදභාවය සහ ජාතික ගැටලු පිළිබඳව දේශීය හා ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වෙත මෙලෙස සිය විවේචනාත්මක අදහස් නිරන්තරයෙන්ම සම්පාදනය කරයි].

ශ්‍රී ලංකාවේ බැංකු ක්ෂේත්‍රය මේ වන විට සිය මෑත ඉතිහාසය තුළ මුහුණ දුන් දරුණුතම ‘මහජන විශ්වාසය බිඳ වැටීමේ’ අර්බුදයකට

මුහුණ දෙමින් සිටී. මෑතකදී මහනුවර ප්‍රදේශයේ පෞද්ගලික බැංකු ශාඛාවක අනාවරණය වූ වංචාව සහ ජාතික සංවර්ධන බැංකුවෙන් (NDB) ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 40කට ආසන්න මුදලක් අතුරුදන් වී ඇති බවට පළවන වාර්තා හරහා, මෙරට බැංකු පද්ධතියේ යහපාලනය, නියාමනය, අභ්‍යන්තර පාලනය සහ වගවීම සම්බන්ධයෙන් පවතින බරපතල දුර්වලතා මනාව නිරාවරණය වී තිබේ.

දශක ගණනාවක් තිස්සේ, ශ්‍රී ලංකාවේ බැංකු කර්මාන්තය විසින් ගොඩනගාගෙන තිබූ "ස්ථායී සහ වෘත්තීයමය ලෙස නියාමනය වන මූල්‍ය පද්ධතියක්" යන ප්‍රතිරූපයට අද වන විට බරපතල හානි සිදුවී ඇත.

ආයතනික අසමත්කම් සහ අභ්‍යන්තර වංචා

මෙම බැංකු වංචාවන් හරහා මතුවන හෙළිදරව් කිරීම් අතිශය කනගාටුදායකය. පොලිස් විමර්ශනවලට අනුව, අදාළ පෞද්ගලික බැංකුවේ ජ්‍යේෂ්ඨ නිලධාරීන් විසින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ ව්‍යාජ ණය ලේඛන සකස් කරමින්, පාරිභෝගික වාර්තා වෙනස් කරමින් සහ දිගුකාලීන පාරිභෝගිකයෙකුගේ නමින් රුපියල් මිලියන ගණනක මුදල් වංචනික ලෙස ලබාගෙන ඇත. ජ්‍යේෂ්ඨ විධායකයින් සහ ශාඛා කළමනාකාරීත්වයේ පුද්ගලයින් අත්අඩංගුවට පත්වීමෙන් පෙනී යන්නේ, මෙය හුදෙක් සුළු ක්‍රියාපටිපාටිමය අතපසුවීමක් නොව, බරපතල ආයතනික අසමත්කමක් බවයි.

වඩාත් කනස්සල්ලට කරුණ වන්නේ, වින්දිතයා විසින් කරනු ලැබූ පුනරාවර්තන පැමිණිලි බැංකුවේ ඉහළ කළමනාකාරීත්වය විසින් නොසලකා හැර ඇති බවට නැගෙන චෝදනාවයි. මෙය සත්‍යයක් නම්, එයින් තීරණාත්මක ප්‍රශ්නයක් මතු වේ: මෙය හුදෙක් නොසැලකිලිමත්කමක් ද? නැතහොත් වංචනික ක්‍රියා යටපත් කිරීමට සහ වසන් කිරීමට ගත් හිතාමතා කළ උත්සාහයක් ද?

බැංකු නිලධාරීන් විසින් ව්‍යාජ ලේඛන භාවිතා කර ඇති බවට රජයේ රස පරීක්ෂකවරයා විසින් තහවුරු කිරීම, එම ආයතනයේ විශ්වසනීයත්වයට මරු පහරකි. පාරිභෝගිකයින් සිය ජීවිත කාලය පුරා උපයාගත් ඉතුරුම් බැංකුවල තැන්පත් කරන්නේ, ඔවුන්ව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා දැඩි පාලන, විගණන සහ නියාමන ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද පවතින බවට ඇති දැඩි විශ්වාසයෙනි. අද වන විට එම මූලික පදනමම දෙදරා ගොස් ඇත.

NDB බැංකුවේ ඩොලර් මිලියන 40ක අර්බුදය

NDB බැංකුව තුළ සිදුවී ඇති බව කියන ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 40ක පමණ දැවැන්ත වංචාව දෙස බලන විට තත්වය තවත් බරපතල වේ. මෙතරම් විශාල මූල්‍යමය අතුරුදන්වීමක් හුදෙක් ‘හුදෙකලා මෙහෙයුම් දෝෂයක්’ ලෙස බැහැර කළ නොහැක. මේවා සෘජුවම බැංකු පද්ධතියේ හදවත තුළම සිදුවන බිඳවැටීම් වේ.

වඩාත් ශක්තිමත් මූල්‍ය අධිකරණ බලයක් සහ නියාමනයක් සහිත වෙනත් ඕනෑම රටක, මෙවැනි දැවැන්ත වංචාවන් වහාම නියාමන ආයතනවල වගවීම, හදිසි සමාලෝචන, පාර්ලිමේන්තු විමර්ශන සහ ඉහළම විධායක මට්ටමේ ඉල්ලා අස්වීම් සඳහා හේතු වනු ඇත.

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ නිහඬ නියාමනය

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවට (CBSL) හුදෙක් විගණනය යනු වාණිජ බැංකුවල හෝ බාහිර විගණකවරුන්ගේ පමණක් රාජකාරියක් යැයි පවසමින් තම වගකීමෙන් මග හැරිය නොහැක. එම තර්කය තවදුරටත් මහජනතාව පිළිගැනීමට සූදානම් නැත.

මහ බැංකුව යනු බැංකු අංශයේ ඉහළම අධීක්ෂණ අධිකාරියයි. එහි භූමිකාව හුදෙක් නාමමාත්‍රික එකක් නොවේ. එහි වගකීම විය යුත්තේ බැංකු පද්ධතිය අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කිරීම, පරීක්ෂා කිරීම, නියාමනය කිරීම සහ ව්‍යසනකාරී වංචාවන් සිදුවීමට පෙර ඒවා හඳුනාගෙන මැදිහත් වීමයි. පද්ධතිමය බිඳවැටීම් මතුපිටින් නොපෙනී වර්ධනය වෙද්දී, හුදෙක් චක්‍රලේඛ නිකුත් කිරීමට සහ සාමාන්‍ය රැස්වීම් පැවැත්වීමට පමණක් නියාමනය සීමා විය යුතු නැත.

ප්‍රමුඛ පෙළේ බැංකුවලින් ඩොලර් මිලියන ගණනක වංචාවන් මතුවන විට, පහත සඳහන් ප්‍රශ්න ඇසීමට මහජනතාවට පූර්ණ අයිතියක් ඇත:

• නියාමන පරීක්ෂණ තිබුණේ කොහේද?

• අවදානම් තක්සේරු කිරීම් සිදු කළේද?

• පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති ක්‍රියාත්මක වූයේ නැද්ද?

• මෙවැනි මහා පරිමාණ වංචාවන් වසර ගණනාවක් තිස්සේ හසු නොවී ක්‍රියාත්මක වූයේ කෙසේද?

මේවා සුළු ගිණුම්කරණ විෂමතා නොවේ. මේවා සමස්ත මූල්‍ය පද්ධතිය කෙරෙහිම පවතින විශ්වාසයට තර්ජනයක් වන මහා පරිමාණ අපරාධයන්‍ ය.

ජාතික ආර්ථිකයට සහ විදේශ ප්‍රේෂණවලට එල්ල වන මරු පහර

දැඩි ලෙස නියාමනය වන බැංකු පද්ධතියක් පවතින පරිසරයක මෙවැනි මහා පරිමාණ බැංකු වංචාවන් අතිශයින් දුර්ලභය. මෙවැනි තත්වයන් හමුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය ජාත්‍යන්තරය ඉදිරියේ අවදානම් සහගත, දුර්වල ලෙස අධීක්ෂණය වන සහ අභ්‍යන්තරව සම්මුතිකරණයට ලක්වූ පද්ධතියක් ලෙස හංවඩු ගැසීමේ අවදානමක් පවතී.

මෙම අර්බුදයේ බලපෑම දේශීය බැංකු මෙහෙයුම්වලින් ඔබ්බට විහිදෙයි. නිල බැංකු මාර්ග හරහා විදේශ මුදල් එවන ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විදේශගත ශ්‍රමිකයින්ගෙන් දැඩි ලෙස ඉල්ලා සිටින මෙවන් මොහොතක, මෙම වංචාවන් විදේශගත ශ්‍රමිකයින්ට සහ ආයෝජකයින්ට යවන්නේ සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි පණිවිඩයකි.

රටේ විදේශ විනිමය සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වයේ තීරණාත්මක සාධකයක් වන්නේ විදේශ ප්‍රේෂණයන්‍ ය. විදේශගත ශ්‍රමිකයින් මිලියන ගණනක් තම දුක් මහන්සියෙන් උපයාගත් ආදායම බැංකු පද්ධතිය හරහා මව්බිමට එවන්නේ දැඩි කැපවීමෙනි. එහෙත්, ව්‍යාජ ලේඛන, අභ්‍යන්තර හවුල්වීම් සහ ප්‍රධාන බැංකු තුළ සිදුවන ඩොලර් මිලියන ගණනක වංචාවන් ප්‍රධාන ප්‍රවෘත්ති බවට පත්වන විට, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයින් අතර පවතින විශ්වාසය අනිවාර්යයෙන්ම බිඳ වැටෙනු ඇත.

බොහෝ විදේශගත ශ්‍රමිකයින් තම මුදල් නිල බැංකු පද්ධතිය තුළ සැබවින්ම සුරක්ෂිතදැයි ප්‍රශ්න කිරීමට පටන් ගනු ඇත. සමහරුන් තම මුදල් අවිධිමත් මාර්ග හරහා (උදා: උණ්ඩියල් ක්‍රමයට) එවීම හෝ මුදල් එවීම ප්‍රමාද කිරීම සිදු කළ හැකිය. විදේශ විනිමය පීඩනයන්ගෙන් සහ මූල්‍ය අස්ථාවරත්වයෙන් දැනටමත් දැඩි ලෙස පීඩා විඳින රටකට, මෙවැනි විශ්වාසය බිඳවැටීමක් බරපතල ආර්ථික ප්‍රතිවිපාක ගෙන දිය හැක.

නායකත්වයේ වගවීම සහ ඉල්ලා අස්වීම්

බැංකුකරණයේ පදනම වන්නේ විශ්වාසයයි. මහජන විශ්වාසය බිඳ වැටෙන්නට පටන් ගත් පසු, එහි ප්‍රතිවිපාක ආර්ථිකය පුරා වේගයෙන් පැතිර යා හැක. තැන්පත්කරුවන් බියට පත්වේ. ආයෝජකයින්ට විශ්වාසය අහිමි වේ. ජාත්‍යන්තර කීර්තිය පිරිහී යයි. මෙම හානිය එක් ආයතනයකට පමණක් සීමා නොවේ.

වෘත්තීය වගවීම දැන් ඉහළින්ම ආරම්භ විය යුතුය.

මෙම වංචාවන්ට සම්බන්ධ බැංකුවල ප්‍රධාන විධායක නිලධාරීන්ට (CEOs) සහ ජ්‍යේෂ්ඨ කළමනාකාරීත්වයට කිසිවක් සිදු නොවූවාක් මෙන් තවදුරටත් කටයුතු කළ නොහැක. ආයතනික යහපාලනය සහ වෘත්තීය ආචාරධර්ම අගය කරන ඕනෑම ආයතනයක, තම නායකත්වය යටතේ සිදුවන ව්‍යසනකාරී අසමත්කම්වල වගකීම නායකත්වය විසින් භාර ගත යුතුය. ඔවුන්ගේ සෘජු මැදිහත්වීමක් තිබුණාද නැද්ද යන්න වගවීමේ මූලධර්මයට අනුව ද්විතියික කරුණකි. අධීක්ෂණය කිරීමේ අසමත්කමම ඔවුන්ගේ ඉල්ලා අස්වීමට ප්‍රමාණවත් හේතුවකි.

මෙම ආයතනවලට සම්බන්ධ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරීන් සහ ජ්‍යේෂ්ඨ නායකත්වය පූර්ණ ස්වාධීන විමර්ශනයක් අවසන් වනතුරු වහාම සිය තනතුරුවලින් ඉවත් විය යුතුය.

නිහඬතාවය, නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම හෝ අභ්‍යන්තර හානි පාලන මෙහෙයුම් හරහා ශ්‍රී ලංකාවට සිය බැංකු පද්ධතිය කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැක. දැනටමත් සිදුවී ඇති අතිමහත් හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම ආරම්භ කළ හැක්කේ පූර්ණ විනිවිදභාවය, සාපරාධී වගවීම, ස්වාධීන අධිකරණ විද්‍යාත්මක (forensic) විමර්ශන සහ නායකත්වයේ වගවීම තුළින් පමණි.

ශ්‍රී ලංකාව දැන් තීරණාත්මක මොහොතකට මුහුණ දී සිටී: එක්කෝ හදිසි සහ බැරෑරුම් අවශ්‍යතාවක් ලෙස බැංකු අධීක්ෂණ පද්ධතිය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතුය, නැතහොත් මූල්‍ය අංශය කෙරෙහි ඇති මහජන විශ්වාසය තවදුරටත් ඛාදනය වීමට ඉඩ හැර බලා සිටිය යුතුය.

(ඩේලි මිරර් හි පළවූ "Millions vanish, trust collapses — Who is protecting Sri Lanka’s depositors? - Kananathan" ලිපිය ඇසුරින් සකස් කරන ලදී)