X-Press Pearl ඛේදවාචකය සහ ජාත්යන්තර රක්ෂණ මාෆියාවේ නීතිමය සෙල්ලම්
ජාත්යන්තර රක්ෂණ ජාලය (IGP&I) ශ්රී ලංකාවට ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියනයක වන්දියක් ගෙවීමට
බිය වන්නේ හුදෙක් එම මූල්යමය වටිනාකම නිසාම නොවේ. එමගින් ගෝලීය දකුණේ රටවලට අනාගතයේදී තම පාරිසරික යුක්තිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට ලැබෙන 'භයානක නීතිමය පූර්වාදර්ශය' හේතුවෙනි.
ශ්රී ලංකා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ලබා දුන් මෙම තීන්දුව ක්රියාත්මක වුවහොත්, දශක ගණනාවක් පුරා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් සූරාකමින්, නීතිමය සිදුරු හරහා වගකීමෙන් ගැලවීමට රක්ෂණ මාෆියාව ගොඩනගාගෙන තිබූ ආධිපත්යවාදී පවුර සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටෙනු ඇත.
ගිනිගෙන මුහුදුබත් වූ X-Press Pearl නෞකාව. Source: DINUKA LIYANAWATTE / REUTERS
"දූෂකයා වන්දි ගෙවිය යුතුය" යන මූලධර්මය ජාත්යන්තර සමුද්රීය නීතිය අබිබවා ස්ථාපිත වීම, ඔවුන්ගේ කතිපයාධිකාරී ලාභ ඉපැයීමේ ආකෘතියට එල්ල වන මාරාන්තික ප්රහාරයකි. එබැවින් මෙම සටන හුදෙක් ශ්රී ලංකාවට හිමිවිය යුතු වන්දියක් පිළිබඳ කාරණයක් පමණක් නොව, ගෝලීය සමුද්රීය නීතියේ ආධිපත්යය පිළිබඳ තීරණාත්මක ගැටුමකි.
ව්යසනයේ ව්යුහ විද්යාව සහ ආයතනික වසන් කිරීම
2021 මැයි මාසයේදී ශ්රී ලංකා වෙරළ තීරයට ඔබ්බෙන් මුහුදුබත් වූ 'MV X-Press Pearl' නෞකාව යනු හදිසි අනතුරක් නොව, හිතාමතා කළ වසන් කිරීමක සහ ආයතනික නොසැලකිල්ලක ප්රතිඵලයකි. නයිට්රික් අම්ලය ටොන් 25ක්, බැර ඉන්ධන ටොන් 378ක් සහ ප්ලාස්ටික් අංශු බිලියන 70ක් පමණ රැගත් මෙම නෞකාවේ අම්ල කාන්දුවක් පවතින බව කටාර් සහ ඉන්දියානු බලධාරීන් හඳුනාගෙන ඊට අවසර දීම ප්රතික්ෂේප කර තිබිණි.
එවැනි පසුබිමක, නෞකාවේ දේශීය නියෝජිතයා වූ 'Sea Consortium Lanka' සමාගම කොළඹ වරාය අධිකාරියෙන් ගොඩබෑමට අවසර ඉල්ලා සිටින්නේ අදාළ රසායනික කාන්දුව පිළිබඳ සත්ය තොරතුරු හිතාමතාම වසන් කරමිනි. මෙම ආයතනික වසන් කිරීම හේතුවෙන් ඩොලර් බිලියන 6.4කට අධික පාරිසරික සහ ආර්ථික විනාශයක් ශ්රී ලංකාවට උරුම විය.
ජාත්යන්තර රක්ෂණ මාෆියාවේ නීතිමය කඩාකප්පල් කිරීම්
The London P&I Club ඇතුළු ජාත්යන්තර රක්ෂණ ජාලයේ මූලික අරමුණ වින්දිත රාජ්යයන්ට යුක්තිය ඉටු කිරීම නොව, තම සාමාජික නැව් හිමියන්ගේ මූල්ය අවදානම සහ වගකීම් අවම කිරීමයි. ඒ සඳහා ඔවුන් භාවිත කළ උපායමාර්ගික නීතිමය කඩාකප්පල් කිරීම් බහුවිධය.
LLMC සම්මුතිය හරහා වගකීම් සීමා කිරීම
ශ්රී ලංකාව අත්සන් තබා නොමැති 1976/1996 වගකීම් සීමා කිරීමේ ජාත්යන්තර සම්මුතිය (LLMC) භාවිත කරමින්, එක්සත් රාජධානියේ නාවික අධිකරණයක් හරහා ඩොලර් බිලියන 6.4ක හානිය සඳහා වන වගකීම ඩොලර් මිලියන 25කට සීමා කරගැනීමට උත්සාහ කිරීම.
අධිකරණ බල ප්රදේශය මාරු කිරීම
ශ්රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය මගහැර, LLMC සම්මුතියට අත්සන් කර ඇති සිංගප්පූරුවේ වාණිජ අධිකරණයක (SICC) සහ ලන්ඩන් අධිකරණයක නඩු පැවරීමට කටයුතු කිරීම.
පිරිසිදු කිරීමේ ඒකාධිකාරය පාලනය කිරීම
ස්වාධීන ආයතන වෙනුවට නැව් හිමියන්ට පක්ෂපාතී ITOPF සහ OSRL වැනි ආයතන යොදවා හානියේ සැබෑ ප්රමාණය වසන් කිරීමට කටයුතු කිරීම.
ආර්ථික අර්බුදය ගසාකෑම
2022 වසරේ ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් ආර්ථික අර්බුදය සහ රුපියලේ අවප්රමාණය වීම ප්රයෝජනයට ගනිමින්, මුදල් විශුද්ධිකරණ අවදානමක්ද සහිතව දේශීය මුදලින් වන්දි ගෙවීමට රාජ්ය නිලධාරීන්ට බලපෑම් කිරීම.
දේශීය රාජ්ය ආයතනවල ඓතිහාසික පාවාදීම
මෙම ව්යසනයේදී දේශීය රාජ්ය යන්ත්රණයේ ක්රියාකලාපය රක්ෂණ මාෆියාවේ අරමුණු ඉටුකර දීමට මනා පිටිවහලක් විය. එවකට නීතිපති සංජය රාජරත්නම් ගේ දෙපාර්තමේන්තුව සිංගප්පූරුවේ නඩු පැවරීම සඳහා මාස 23ක් (නඩු පැවරීමේ කාලසීමාව ඉකුත් වීමට දින කිහිපයක් දක්වා) ප්රමාද කිරීම බරපතල සැකයකට තුඩු දෙයි. ඊට අමතරව, එම නඩුව වෙනුවෙන් සිංගප්පූරු ඩොලර් මිලියන 4.5ක ණය මුදලක් ශ්රී ලංකා රජයට දැරීමට සිදුවීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ මෙය කෙතරම් අතාර්කික සහ රටට අහිතකර තීරණයක්ද යන්නයි.
2025 ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුව සහ රක්ෂණ ජාලයේ අභියෝගය
2025 ජූලි 24 දින ශ්රී ලංකා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ලබාදුන් පිටු 361ක ඓතිහාසික තීන්දුව මෙම සමස්ත ක්රියාවලිය කණපිට පෙරළන ලදී. "දූෂකයා වන්දි ගෙවිය යුතුය" යන මූලධර්මය මත පදනම්ව, X-Press Feeders සමාගමට සහ දේශීය නියෝජිතයින්ට ඒකාබද්ධව ඩොලර් බිලියනයක වන්දියක් ශ්රී ලංකා මහා භාණ්ඩාගාරයට ගෙවන ලෙස අධිකරණය නියෝග කළේය. එසේම "අඛණ්ඩ මැන්ඩාමුස්" නියෝගයක් හරහා එය අධීක්ෂණයටද යාන්ත්රණයක් සැකසිණි.
එහෙත්, The London P&I Club සහ නෞකා හිමියන් මෙය විවෘතවම ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
ඔවුන් මෙම තීන්දුව "සමුද්රීය නීතියේ මූලිකාංග යටපත් කරන අතිශය කරදරකාරී සිදුවීමක්" ලෙස හඳුන්වමින් ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ ක්රියාවලියට අභියෝග කර තිබේ. ස්වෛරී රාජ්යයක ඉහළම අධිකරණයේ තීන්දුවක් වුවද තම වාණිජ අරමුණුවලට පටහැනි නම් එය පිළිගැනීමට ජාත්යන්තර රක්ෂණ ආයතන සූදානම් නැති බව මෙයින් පැහැදිලි වේ.
සියල්ල හෙළිකිරීමට උරදෙන වත්මන් ආණ්ඩුවේ උත්සාහය
වත්මන් රජය යටතේ මෙම ව්යසනය සම්බන්ධයෙන් නව අපරාධ විමර්ශනයක් සහ ප්රතිපත්තිමය ක්රියාමාර්ග ආරම්භ කර තිබේ. නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්රමාදය පිළිබඳව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) හරහා කෙරෙන විමර්ශනය, සිංගප්පූරුවේ පැවති නඩුව අත්හිටුවීම සහ ධීවර දෙපාර්තමේන්තුව හරහා සිදුවූ බව කියන රුපියල් බිලියන 3ක අල්ලස් හෝ මුදල් විශුද්ධිකරණ ගනුදෙනු පිළිබඳව කෙරෙන පරීක්ෂණ ඒ අතර ප්රධාන වේ.
මෙම නීතිමය අරගලයේ මීළඟ තීරණාත්මක පියවර වන්නේ ගෝලීය සමුද්රීය නීතිය වෙනස් කිරීමයි. ප්ලාස්ටික් අංශු ජාත්යන්තර සමුද්රීය අන්තරායකර භාණ්ඩ කේතය (IMDG) යටතේ 'අන්තරායකර ද්රව්ය' ලෙස වර්ගීකරණය කරගැනීමේ ජාත්යන්තර සටන ශ්රී ලංකාව ජයගත යුතුව ඇත. ජාත්යන්තර රක්ෂණ සමාගම දිගින් දිගටම අධිකරණ නියෝගය උල්ලංඝනය කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ ගෝලීය වත්කම් තහනම් කිරීම වැනි දැඩි රාජ්ය තාන්ත්රික හා නීතිමය පියවරයන්ට යොමුවීම අනිවාර්ය වේ.
දේශීය නීතියේ ආධිපත්යය කිසිවිටෙකත් ජාත්යන්තර වාණිජ මාෆියාවේ කොන්දේසිවලට යටත් නොවන බව තහවුරු කිරීම, සමස්ත ගෝලීය දකුණේම අනාගත පාරිසරික අයිතීන් සුරක්ෂිත කිරීමේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යය වනු ඇත.
#සමාරා පරණවිතාන
