නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ආයතනයක මූලිකම පදනම විය යුත්තේ ‘නීතිය හමුවේ සියල්ලන් සමානයි’
යන සංකල්පයයි. එහෙත්, ශ්‍රී ලංකා පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව සම්බන්ධයෙන් ගත්කල, නීතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ සැමට එක හා සමානවද, නැතහොත් බලය, නිලතල සහ ස්ත්‍රී-පුරුෂ භාවය මත පදනම්ව තෝරාගත් අයුරින්ද යන සාධාරණ සැකය මේ වන විට සමාජය හමුවේ යළිත් දැඩිව ප්‍රශ්න කෙරෙමින් තිබේ.
කොටවිල පොලිස් ස්ථානයේ පරිපාලන අංශයේ ස්ථානාධිපතිනිය ලෙස කටයුතු කළ කාන්තා ප්‍රධාන පොලිස් පරීක්ෂක (WCI) වරුණි කේෂලා බෝගහවත්ත අත්අඩංගුවට ගෙන රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම සහ ඇයගේ වැඩ තහනම් කිරීමත් සමඟ, මෙරට පොලිස් ඉතිහාසයේ සැඟවුණු පැතිකඩ ගණනාවක් කරළියට පැමිණ ඇත. මෙම සිදුවීම හුදෙක් එක් කාන්තා නිලධාරිනියකගේ මූල්‍ය අක්‍රමිකතාවක් පිළිබඳ නීතිමය ක්‍රියාමාර්ගයක් පමණක්ද? නැතහොත් පිරිමි ආධිපත්‍යය රජයන පොලිස් ව්‍යුහය තුළ කාන්තාවක් පහසු ඉලක්කයක් (scapegoat) කරගනිමින්, පොලිස් ක්ෂේත්‍රයේ සමස්ත වත්කම් විෂමතාව යටපත් කිරීමේ උත්සාහයක්ද?
වරුණි කොටුවූයේ ඇයි?
(සැඟවුනු ප්‍රශ්නය - වරුණි මෙතරම් මෝඩ වූයේ ඇයි?)
වරුණි බෝගහවත්තගේ සිදුවීම දෙස බලන විට, අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අනාවරණය කරගෙන ඇති අධිකරණ වෛද්‍ය ගණකාධිකරණ කරුණු සුළුපටු නොවේ. විමර්ශන වාර්තාවලට අනුව, ඇය ලබන රුපියල් 140,000ක පමණ මාසික රාජ්‍ය වැටුපෙන්, රුපියල් 132,000ක මුදලක්—එනම් ඇයගේ වැටුපෙන් 94%කට ආසන්න ප්‍රමාණයක්—ඇය සතු Honda Vezel මෝටර් රථයේ මාසික ලීසිං වාරිකය සඳහා වැය වී තිබුණි.
වඩාත්ම බරපතළ කාරණය වන්නේ, මෙම ලීසිං වාරික ගෙවා ඇත්තේ මාතර සමුපකාර සමිතියේ රුපියල් බිලියනයකට අධික දැවැන්ත මූල්‍ය වංචාවට සෘජුවම සම්බන්ධ ප්‍රධාන සැකකරුවෙකු විසින් බව විමර්ශනවලදී හෙළිවීමයි. ඇය විදේශයක සිටින සොහොයුරියකගෙන් මුදල් ලැබුණු බව ප්‍රකාශ කළද, තෙවන පාර්ශ්වයකින් වාරික ගෙවූ බවට බැංකු ලේඛන මඟින් තහවුරු විය. ඒ අනුව, සංශෝධිත 2006 අංක 5 දරන මුදල් විශුද්ධිකරණය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ ඇය මාතර මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය මඟින් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කෙරුණු අතර, ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති බුද්ධික සිරිවර්ධන සහ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති චාමික වික්‍රමසිංහ යන මහත්වරුන්ගේ නියෝග මත ඇයගේ වැඩ තහනම් කෙරිණි.
මීට අමතරව, 2012 වසරේදී මාතර ළමා හා කාන්තා කාර්යාංශයේ ස්ථානාධිපතිනියව සිටියදී 14 හැවිරිදි පාසල් දැරියක නීතිවිරෝධී ලෙස රඳවා තබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මඟින් ඇයට පෞද්ගලිකව රුපියල් 100,000ක වන්දියක් ගෙවීමට නියම වූ අතීත විනය විරෝධී වාර්තාවක්ද ඇය සතුය.
පීතෘමූලික ව්‍යුහය සහ උසස්වීම්වලදී කාන්තාවන්ට ඇති බාධා
එහෙත්, වරුණි බෝගහවත්තට එරෙහි නීතිය ක්‍රියාත්මක වන වේගය සහ ප්‍රචාරණය දෙස බලන මහජනතාව තුළ පැනනගින සාධාරණ ප්‍රශ්නයක් තිබේ: "පොලිසියේ ඉහළ පුටුවල සිටින පිරිමි නිලධාරීන්ට නැති නීතියක් කාන්තාවකට පමණක් ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඇයි?"
ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය යනු ඓතිහාසිකවම ගැඹුරු පීතෘමූලික ආකල්ප සහ ලිංගික විෂමතාවයන්ගෙන් පිරුණු ආයතනයකි. කාන්තා නිලධාරිනියන් නිල නාමයට ඉදිරියෙන් ‘W’ (Woman) අකුර යොදමින් ද්විතීයික නිල බලකායක සිරකර තැබූ අතර, ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී (SSP) ධුරයන්ගෙන් 15%ක සුළු ප්‍රතිශතයකට සීමා කර ඉතිරි 85%ම පිරිමින්ට වෙන්කර තැබීම සාමාන්‍ය ක්‍රමවේදය විය. නියෝජ්‍ය පොලිස්පති (DIG), ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති සහ පොලිස්පති (IGP) වැනි තනතුරු පිරිමින්ගේ පරවේණි උරුමයක් ලෙස සලකනු ලැබීය.
මීට හොඳම උදාහරණය වන්නේ, 2020 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා පොලිස් ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට කාන්තා නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිනිය (DIG) ලෙස බිම්ෂානි ජසින් ආරච්චි පත් කළ අවස්ථාවේදීය. ඇයගේ පත්වීමට එරෙහිව පිරිමි ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරීවරුන් (SSP) 33 දෙනෙකු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම් ගොනු කරමින් කියා සිටියේ කාන්තාවන්ට එවැනි ඉහළ විධායක තනතුරු දැරීමට බඳවා ගැනීමේ පටිපාටියෙන් ඉඩක් නැති බවයි. මෙවන් පරිසරයක් තුළ, පද්ධතියේ පවතින ගැටලු වසා ගැනීමට කාන්තා නිලධාරිනියක් ඉදිරියට දමා ‘බිල්ලක්’ දීමේ ඉඩකඩක් තිබේදැයි සමාජය සැක කිරීම පුදුමයක් නොවේ.
සියලු නිලධාරීන්ගේ වත්කම් වැටුපට ගැළපේද? තෝරාගත් දඩයමේ සීමාව
පොලිස් සේවයේ සිටින ඉහළ නිලධාරීන් සියල්ලන්ම ජීවත් වන්නේ ඔවුන්ගේ රාජ්‍ය වැටුපෙන් පමණක්ද? කොළඹ සහ තදාසන්න ප්‍රදේශවල සුපිරි මන්දිර, අතිසුඛෝපභෝගී වාහන සහ දරුවන්ගේ විදේශ අධ්‍යාපනය වෙනුවෙන් මිලියන ගණනින් මුදල් වියදම් කරන ජ්‍යෙෂ්ඨ පිරිමි නිලධාරීන්ගේ ආදායම් මාර්ග මොනවාද?
පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවේ අභ්‍යන්තර විනය ක්‍රියාමාර්ග දිගු කලක් තිස්සේ පැවතියේ ‘ප්‍රතික්‍රියාශීලී’ (reactive) මට්ටමකය. එනම්, යම් නිලධාරියෙකු බාහිර අපරාධයකට හසුවූ විට හෝ දේශපාලන රැකවරණය ගිලිහී ගිය විට පමණක් විමර්ශන ඇරඹෙන අතර, සෙසු නිලධාරීන් කිසිදු විගණනයකින් තොරව සිය සුඛෝපභෝගී ජීවිත ගත කරති.
කෙසේ වෙතත්, අල්ලස් කොමිසම මඟින් මෑතකදී අත්අඩංගුවට ගත් පොලිස් සංස්කෘතික කොට්ඨාසයේ අධ්‍යක්ෂ ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී (SSP) සතිෂ් රංජන් හියාරේ ගමගේ (සම්බාහන මධ්‍යස්ථාන සහ මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන්ගෙන් මුදල් ලබාගැනීමේ චෝදනාව), වත්තල පොලිසියේ අපරාධ අංශයේ හිටපු උප පොලිස් පරීක්ෂකවරයා, සහ නීතිවිරෝධී වත්කම් විමර්ශන කොට්ඨාසය මඟින් පරීක්ෂණ පවත්වන ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිවරුන් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරීවරුන් කිහිපදෙනෙකු පිළිබඳ තොරතුරු මඟින් පෙනී යන්නේ දූෂණය පද්ධතිය පුරාම මුල් බැස ඇති බවයි. එසේ තිබියදී, නීතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඇතැම් අයට පමණක්ය යන හැඟීම මහජනතාව තුළ මුල්බැස ගැනීම නීතියේ ආධිපත්‍යයට මරු පහරකි.
මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන නිලධාරීන්ගෙන් ආරම්භ විය යුතු ‘විශ්වීය විගණනය’
වරුණි බෝගහවත්තගේ සිදුවීමෙන් පසුබිම් කරගනිමින්, පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව සැබෑ ලෙසම පිරිසිදු කිරීමට සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී කිසිදු ලිංගික හෝ තරාතිරම් භේදයක් නැති බව තහවුරු කිරීමට නම් රජය සහ පොලිස් බලධාරීන් පහත ක්‍රියාමාර්ග වහාම ගත යුතුය.
-
පොලිසියේ සියලු නිලධාරීන්ගේ වත්කම් විගණනය කිරීම:- පොලිස්පතිවරයාගේ (IGP) සිට පහළම උප පොලිස් පරීක්ෂකවරයා දක්වා සියලුම නිලධාරීන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුලේ සමීපතමයින්ගේ වත්කම්, 2023 අංක 9 දරන නව දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) මඟින් ඩිජිටල් ක්‍රමවේදයකට අනුව වාර්ෂිකව විගණනයට ලක් කළ යුතුය.
-
මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන නිලධාරීන් ප්‍රමුඛතාවයෙන් පරීක්ෂා කිරීම:- විශේෂයෙන්ම ලංකාවේ මහා පරිමාණ මූල්‍ය වංචා, වාණිජ අපරාධ, ප්‍රශ්නගත මූල්‍ය ගනුදෙනු සහ මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම් විමර්ශනය කරන CID, FCID සහ නීතිවිරෝධී වත්කම් විමර්ශන ඒකකවල නිලධාරීන්ගේ වත්කම් විශේෂ පරීක්ෂාවකට ලක් කළ යුතුය. බිලියන ගණනක වංචා විමර්ශනය කරන නිලධාරීන්ම එම වංචාකරුවන්ගේ මුදල්වලින් වාහන හෝ දේපළ නඩත්තු කරන්නේ නම්, එය සමස්ත අධිකරණ පද්ධතියම බිඳවැටීමකි.
-
ජීවන රටා විගණනය (Lifestyle Audits) අනිවාර්ය කිරීම:- නිලධාරියෙකුගේ මූලික රාජ්‍ය වැටුප සහ ඔහු දරන ණය වාරික, පවුලේ වියදම් හා නඩත්තු කරන දේපළ අතර ඇති අනුපාතය ස්වයංක්‍රීයව පරිගණක පද්ධති හරහා (මෝටර් රථ දෙපාර්තමේන්තුව, බැංකු සහ දේශීය ආදායම් පද්ධති සමඟ ඒකාබද්ධ කර) විශ්ලේෂණය කළ යුතුය.
කාන්තා ප්‍රධාන පොලිස් පරීක්ෂක වරුණි බෝගහවත්ත සම්බන්ධයෙන් සාක්ෂි සහිතව චෝදනා එල්ල වී ඇත්නම් ඇයට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. කාන්තාවක් වීම කිසිසේත්ම මූල්‍ය අක්‍රමිකතාවලින් හෝ දූෂණයෙන් නිදහස් වීමට පලිහක් කරගත නොහැක.
නමුත්, නීතිය නතර විය යුත්තේ වරුණිගෙන් පමණක් නොවේ. පිරිමි ආධිපත්‍යය විසින් කාන්තාවන්ගේ උසස්වීම් අවහිර කළ, එහෙත් ඉහළ පුටුවල සිටින ඇතැම් පිරිමි නිලධාරීන්ගේ ප්‍රදර්ශනාත්මක කළු සල්ලි හා නොගැළපෙන වත්කම් දෙස දෑස් පියාගෙන සිටින දූෂිත පද්ධතියද වහාම විගණනයට ලක්විය යුතුය. වරුණිට පමණක් නොව, පොලිසියේ සියලුම නිලධාරීන්ට එකම නීතිමය මිම්මෙන් මැන බලන ‘විශ්වීය වත්කම් විගණනයක්’ සිදුකළහොත් පමණක්, මෙම පරීක්ෂණයට කිසිදු ලිංග භේදයක් බලපා නැති බවටත්, මෙය සැබෑ ලෙසම දූෂණය පිටුදැකීමේ අවංක උත්සාහයක් බවටත් මහජන විශ්වාසය තහවුරු වනු ඇත.
#නිරෝමි සුබ්‍රමනියම්
