ඉරානයට එරෙහි ඇමෙරිකානු ප්‍රහාරය සති දෙකකට කල්යයි - 'ට්‍රම්ප්ගේ දේශපාලන සෙල්ලම' සහ මැදපෙරදිග නව හැරවුම

ලෝක දේශපාලන විග්‍රහය: 

ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් ඉරානයට එරෙහිව දියත් කිරීමට නියමිතව තිබූ දැවැන්ත මිලිටරි ප්‍රහාරය

සති දෙකක කාලයක් සඳහා අත්හිටුවීමට හදිසි තීරණයක් ගෙන ඇත. පාකිස්තානයේ මැදිහත්වීම සහ ඉරානය විසින් ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමේ ජීවනාලිය බඳු වූ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යළි විවෘත කිරීමට එකඟ වීම මෙම තීරණයට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපා තිබේ.

මෙම හදිසි වෙනසත් සමඟ පෙබරවාරි අග සිට වර්ධනය වෙමින් පැවති අමෙරිකා-ඉරාන-ඊශ්‍රායල් යුද අර්බුදය නවතම භූ-දේශපාලනික දිශානතියකට යොමු වී ඇත.

1. ට්‍රම්ප්ගේ ද්විත්ව රංගනය සහ 'වරින් වර වෙනස් වන කතා' (The Trump Effect)

ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය බොහෝ විට අනපේක්ෂිත වන අතර, එය ඔහුගේ සුපුරුදු 'Brinkmanship' (අනතුරේ අද්දරටම ගොස් කේවල් කිරීමේ) උපායමාර්ගය මනාව පිළිඹිබු කරයි.

• තර්ජනය සහ පසුබැසීම: ප්‍රහාරය එල්ල කිරීමට නියමිතව තිබූ අවසන් කාලසීමාවට (Deadline) පැය කිහිපයකට පෙර ට්‍රම්ප් අනතුරු ඇඟවූයේ ඉරානය එකඟතාවකට නොපැමිණියහොත් "ඉරාන ශිෂ්ටාචාරය මුළුමනින්ම විනාශ කරන" (A whole civilization will die tonight) බවයි.

• සාමයේ පරෙවියා වීම: එහෙත් අවසන් මොහොතේදී එම ස්ථාවරය සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් කරමින්, තමන් දැනටමත් සියලු මිලිටරි ඉලක්ක සපුරා ඇති බවත්, ඉරානය සමඟ සාමකාමී එකඟතාවකට පැමිණීම තමන්ට "ගෞරවයක්" බවත් ඔහු නිවේදනය කළේය. මීට පෙරද ඔහු ඉරානයට ලබා දුන් අවසන් නිවේදන කාලයන් කිහිප වතාවක්ම දීර්ඝ කර තිබුණි. මෙය, යුද්ධයකට නොගොස් ඉහළම වාසි ලබා ගැනීමේ ට්‍රම්ප්ගේ ව්‍යාපාරික කේවල් කිරීමේ (Deal-making) කලාව ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයට ආදේශ කිරීමකි.

2. පාකිස්තානයේ අනපේක්ෂිත භූ-දේශපාලනික මැදිහත්වීම

මෙහිදී වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සාධකය වන්නේ කලාපීය බලවතෙකු ලෙස පාකිස්තානය ඉටු කළ තීරණාත්මක භූමිකාවයි. පාකිස්තාන අග්‍රාමාත්‍ය ෂෙහ්බාස් ෂරීෆ් සහ හමුදාපති ෆීල්ඩ් මාර්ෂල් අසීම් මුනීර් ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර සාමයේ පාලමක් ලෙස ක්‍රියා කර ඇත.

ඉරානයේ අසල්වැසියෙකු මෙන්ම න්‍යෂ්ටික බලවතෙකු වන පාකිස්තානය, සාම්ප්‍රදායික මැදපෙරදිග මැදිහත්කරුවන් (කටාර් හෝ ඕමානය) අභිබවා මෙලෙස පෙරමුණට පැමිණීම ජාත්‍යන්තරයේ දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබේ. මීළඟ සාම සාකච්ඡා අප්‍රේල් 10 වනදා ඉස්ලාමාබාද් නුවරදී පැවැත්වීමට නියමිත බවද වාර්තා වේ.

3. ඉරානයේ 'කරුණු 10 යෝජනාව' සහ සටන් විරාමය

මෙම සති දෙකක කාලය ට්‍රම්ප් විසින් හඳුන්වා දී ඇත්තේ "ද්විපාර්ශ්වික සටන් විරාමයක්" (Double-sided Ceasefire) ලෙසයි. ඉරානය විසින් ඇමෙරිකාවට ඉදිරිපත් කර ඇති 'කරුණු 10 කින් යුත් සාම යෝජනාව' (10-point proposal) සාකච්ඡා සඳහා කදිම පදනමක් බව ට්‍රම්ප් පවසා ඇත. ඇමෙරිකානු ප්‍රහාරයක් අපේක්ෂාවෙන් සූදානම් වී සිටි ඉරානයට මෙමගින් විශාල සහනයක් ලැබී ඇති අතර, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නැව් වලින් තීරුබදු ලබා ගනිමින් තම යුද හානි යථා තත්ත්වයට පත් කරගැනීමට ඉරානයට මින් අවස්ථාවක් සැලසෙන බව විදෙස් වාර්තා පෙන්වා දෙයි.

4. ඇමෙරිකා - ඊශ්‍රායල් මත ගැටුම

මෙම සටන් විරාමය ඊශ්‍රායලයට එතරම් සුබදායී ආරංචියක් නොවේ. ඊශ්‍රායල් අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ඇතුළු මිත්‍ර රටවල් ට්‍රම්ප්ට දැඩිව බලපෑම් කර සිටියේ ඉරානයට දැඩි ප්‍රහාරයක් එල්ල කර ඔවුන්ගේ මිලිටරි හා න්‍යෂ්ටික යටිතල පහසුකම් විනාශ කරන ලෙසයි. එහෙත් ට්‍රම්ප්ගේ පරිපාලනය තුළ සිටින උපදේශකයින්ගේ මතය වී ඇත්තේ, ඉරානය කොන්දේසි වලට එකඟ වන්නේ නම් පූර්ණ කාලීන යුද්ධයකට (All-out war) යාම අවාසිදායක බවයි.

කලාපීය බලවතුන්ගේ වත්මන් ස්ථාවරය කෙටියෙන්:

ට්‍රම්ප්ගේ මෙම "සති දෙකක කල් දැමීම" හුදෙක් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ජයග්‍රහණයක් ද, නැතහොත් ඊශ්‍රායලයේ බලපෑම් හමුවේ තවත් දැවැන්ත යුද්ධයකට පෙර ලබාගත් කෙටි විරාමයක් ද යන්න තීරණය වන්නේ ඉදිරි දින 14 තුළ ඉස්ලාමාබාද් හිදී සිදුවන සාකච්ඡා වල ප්‍රගතිය මතය. කෙසේ වෙතත්, ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළ හැකිව තිබූ ඛේදවාචකයක් තාවකාලිකව හෝ සමනය වීම සමස්ත ලෝකයටම අස්වැසිල්ලකි.

#නිරෝමී සුබ්‍රමනියම්