මැදපෙරදිග අර්බුදය හමුවේ ශ්‍රී ලංකා රුපියලේ ස්ථාවරත්වය සහ ජනතා ජීවන වියදමේ යථාර්ථය

2026 වසරේ මුල් භාගයේදී ගෝලීය වශයෙන් මතුවූ ප්‍රධානතම අභියෝගයක් වන මැදපෙරදිග යුද

වාතාවරණය හමුවේ වුවද, ශ්‍රී ලංකා රුපියල සාපේක්ෂව ස්ථාවර මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට හැකි වී තිබේ. ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) දිගින් දිගටම විදේශ විනිමය මිලදී ගනිමින් සිය සංචිත ගොඩනැංවීමේ ක්‍රියාවලියක නිරත වීම මෙහිදී කැපී පෙනෙන සාධකයකි. එහෙත්, ආර්ථික දත්තවලින් පෙන්වන මෙම "ස්ථාවරත්වය" සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන වියදමට සෘජුවම බලපා නොමැත්තේ මන්ද යන්න පිළිබඳවද මෙහිදී පුළුල්ව විමසා බැලේ.

1. රුපියලේ හැසිරීම සහ කලාපීය ප්‍රවණතා

මහ බැංකුවේ ආර්ථික පර්යේෂණ අධ්‍යක්ෂ ආචාර්ය ලසිත පත්බේරිය දක්වන පරිදි, යුද තත්ත්වය ආරම්භ වීමට පෙර 2026 වසරේ මුලදී රුපියල ඇමෙරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව 0.2%ක සුළු අතිප්‍රමාණයක් පෙන්නුම් කළද, අර්බුදයත් සමඟ මේ දක්වා 1.3%කින් අවප්‍රමාණය වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, 2025 වසරේදී වාර්තා වූ 5.6%ක අවප්‍රමාණය වීම හා සසඳන කල මෙය පාලිත තත්ත්වයකි.

පෙබරවාරි අග සිට මාර්තු 25 දක්වා කලාපීය මුදල් ඒකකවල හැසිරීම සලකා බැලීමේදී, ශ්‍රී ලංකා රුපියල කලාපයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන රටවලට වඩා හොඳ ප්‍රතිරෝධයක් දක්වා ඇති බව පැහැදිලි වේ.

වගුව 1: කලාපීය මුදල් ඒකකවල හැසිරීම (2026 පෙබරවාරි අග සිට මාර්තු 25 දක්වා)

2. මහ බැංකුවේ විදේශ විනිමය මිලදී ගැනීම් සහ සංචිත වර්ධනය

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළ තුළ අඛණ්ඩව ශුද්ධ මිලදී ගන්නෙකු (Net Buyer) ලෙස කටයුතු කර ඇත. 2026 වසරේ මුල් මාස දෙක තුළ පමණක් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 700ක ශුද්ධ විදේශ විනිමය මිලදී ගැනීමක් සිදු කර තිබේ.

වගුව 2: මහ බැංකුවේ ශුද්ධ විදේශ විනිමය මිලදී ගැනීම්/විකිණීම් (2020 - 2026)

මෙම මිලදී ගැනීම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පෙබරවාරි මාසය අවසන් වන විට දළ නිල සංචිත ඩොලර් මිලියන 500කින් ඉහළ ගොස්, ඩොලර් බිලියන 7.3ක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා පවසන පරිදි, මහ බැංකුව අනුගමනය කරන්නේ වෙළෙඳපොළ ඉල්ලුම සහ සැපයුම මත තීරණය වන නම්‍යශීලී විනිමය අනුපාත ප්‍රතිපත්තියකි. මැදිහත් වන්නේ කෙටිකාලීන විචල්‍යතාවන් පාලනය කිරීමට පමණි.

3. සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය හමුවේ ජනතාවට සහනයක් නොදැනෙන්නේ ඇයි?

දළ නිල සංචිත ඩොලර් බිලියන 7.3ක් දක්වා ඉහළ යාම සහ ඩොලරය යම් නිශ්චිත සීමාවක පවත්වා ගැනීම සාර්ව ආර්ථිකය (Macroeconomy) කඩා වැටීමෙන් වළක්වා ගැනීමට ගත් සාර්ථක පියවරයන් වේ. මැදපෙරදිග යුද්ධයක් යනු ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට එල්ල වන සෘජු ප්‍රහාරයක් වන අතර, ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගියහොත්, ඩොලර් බිලියන 7.3ක බෆරයක් (Buffer) පවත්වා ගැනීම රටට ඇති හොඳම රක්ෂණාවරණයයි.

නමුත් මිනිසුන්ගේ ජීවන වියදම අතිවිශාල ලෙස ඉහළ ගිහින් ඇති තත්වයක ආර්ථික දත්තවලින් පෙන්වන මෙම ස්ථාවරත්වය ජනතාවට නොදැනෙන්නේ රුපියලේ බාහිර අගය (ඩොලරයට සාපේක්ෂ අගය) සහ අභ්‍යන්තර අගය (මිලදී ගැනීමේ හැකියාව හෙවත් ක්‍රය ශක්තිය) අතර ඇති පරස්පරතාවය නිසාවෙනි.

• මිල අඩුවීමක් නොව මිල ඉහළ යාමේ වේගය අඩුවීමක් වීම: 2022 ආර්ථික අර්බුදය සමයේදී මෙරට උද්ධමනය 70% දක්වා ඉහළ ගියේය. දැන් උද්ධමනය 5% වැනි තනි ඉලක්කමකට පැමිණ ඇති බව ඇත්තකි. නමුත් ඉන් අදහස් වන්නේ භාණ්ඩ මිල ගණන් පෙර තිබූ මට්ටමටම අඩු වී ඇති බව නොවේ. ඉන් අදහස් වන්නේ භාණ්ඩ මිල ගණන් තවත් අතිවිශාල ලෙස ඉහළ යාම නතර වී, පවතින ඉහළ මට්ටමේම ස්ථාවර වී ඇති බවයි.

• බදු බර සහ ආදායම් නොගැලපීම: ආර්ථිකය මේ මට්ටමින් හෝ "ස්ථාවර" කරගැනීම සඳහා රජයට දැඩි තීරණ ගැනීමට සිදුවිය. VAT බද්ද 18% දක්වා ඉහළ දැමීම, උපයන විට ගෙවන බදු (PAYE) වැඩි කිරීම සහ විදුලි/ජල බිල පිරිවැයට ගැලපෙන සේ ඉහළ දැමීම නිසා භාණ්ඩ හා සේවා මිල තවත් ඉහළ ගියේය. මේ සමඟම බහුතරයක් ජනතාවගේ වැටුප් හෝ ආදායම් ඉහළ ගොස් නොමැති බැවින් ඔවුන්ගේ අතේ ඉතිරි වන මුදල (Disposable Income) දැඩි ලෙස කඩා වැටී ඇත.

"ආර්ථික දත්තවලින් පෙන්වන "ස්ථාවරත්වය" යනු රෝගියෙකු දැඩි සත්කාර ඒකකයේ (ICU) සිට සාමාන්‍ය වාට්ටුවකට දැමීම වැනි දෙයකි. රෝගියාගේ තත්ත්වය දැන් "ස්ථාවර" වුවද, ඔහු තවමත් සුවය ලබා නැත; ඔහුට තවමත් වේදනාව දැනේ. මහ බැංකුව සමස්ත ආර්ථිකය ස්ථාවර කර ඇතත්, ජනතාවගේ ජීවන වියදම නැමැති වේදනාව සුව වීමට නම් ආර්ථිකය ප්‍රසාරණය වී රැකියා සහ ජනතාවගේ ආදායම් මාර්ග වර්ධනය විය යුතුය."

අර්බුදයේ අවිනිශ්චිතතාවය හමුවේ කලාපීය රටවලට සාපේක්ෂව ශ්‍රී ලංකා රුපියල යම් ස්ථාවරත්වයක් පෙන්වීම සුබවාදී පෙරනිමිත්තකි. එය ආර්ථිකය දැඩි සත්කාර ඒකකයෙන් පිටතට ගැනීමක් ලෙස අගය කළ යුතුය. කෙසේ වෙතත්, එම ස්ථාවරත්වයේ සැබෑ ප්‍රතිලාභ ජනතාවගේ කෑම මේසයට පැමිණීමට නම්, හුදු මූල්‍ය ස්ථායිතාවයෙන් ඔබ්බට ගොස් සැබෑ ආර්ථික වර්ධනයක් කරා රට ගමන් කළ යුතුව ඇත.

 @ සිරිමලී

(මූලාශ්‍රය: Daily FT - Rupee holds amid Mideast shock as CBSL continues FX buying ඇසුරින් සකස් කර ඇත)