බණ්ඩාරනායක ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළේ දෙවන පර්යන්තය ඉදිකිරීමේ
ව්යාපෘතිය වටා ගෙතෙමින් පවතින අතිශය බරපතළ මූල්ය අක්රමිකතාවක් මේ වන විට කරළියට පැමිණ තිබේ. මෙවැනි ජාතික අපරාධයන් හෙළි කරන්නේ, වත්මන් ආණ්ඩුව ඒවාට නිවැරදි සහ නිසි ක්රියාමාර්ග ගනු ඇති බවට ඇති විශ්වාසය මතය.
දූෂණය සහ මහජන මුදල් අවභාවිතය නතර කිරීමේ ප්රබල පොරොන්දුවක් මත බලයට පත් වූ නව රජය, අතීතයේ පැවති දූෂිත ප්රසම්පාදන ජාලයන් තවදුරටත් ක්රියාත්මක වීමට ඉඩ හරින්නේද යන්න උරගා බලන සැබෑ ලිට්මස් පරීක්ෂණයක් බවට මෙම ගුවන්තොටුපළ ව්යාපෘතිය මේ වන විට පත්ව ඇත.
මෙම අර්බුදයේ මූලාරම්භය 2020 වසර දක්වා දිව යයි. ජපානයේ ටයිසෙයි (Taisei Corporation) සමාගමට මුලින්ම මෙම කොන්ත්රාත්තුව පිරිනැමුණු අතර, ආර්ථික අර්බුදය සහ JICA අරමුදල් අත්හිටුවීම හේතුවෙන් එය අතරමග නැවතුණි. අනතුරුව 2024 සැප්තැම්බර් මාසයේදී නව ටෙන්ඩර් කැඳවීමක් සිදු කළ අතර, ඒ සඳහා ටයිසෙයි සමාගම මෙන්ම සොජිට්ස් - එල් ඇන්ඩ් ටී (Sojitz - L&T) ඒකාබද්ධ ව්යාපාරය ද ඉදිරිපත් විය.
එහෙත් විමතිය දනවන කරුණක් වූයේ සොජිට්ස් - එල් ඇන්ඩ් ටී සමාගම තාක්ෂණිකව නුසුදුසු බව පවසමින් තරඟයෙන් ඉවත් කිරීමයි. ඔවුන් විශ්වසනීය ලංසුකරුවෙකු බවට තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටුව (TEC) වසරකට වැඩි කාලයක් ජයිකා (JICA) ආයතනය සමග තර්ක කළ ද, අවසානයේ ටයිසෙයි සමාගම පමණක් තනි තරඟකරුවෙකු ලෙස ඉතිරි විය. ඉවත් කරන ලද තරඟකාරී ලංසුව ටයිසෙයි සමාගමේ මුල් මිලට වඩා ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 250ක් පමණ අඩු එකක් වීම මෙහි ඇති බරපතළම ඛේදවාචකයයි.

තනි තරඟකරුවෙකු ලෙස ඉතිරි වූ පසු ටයිසෙයි සමාගම සිදු කර ඇති මිල ඉහළ දැමීම කිසිසේත්ම සාධාරණීකරණය කළ නොහැකි මංකොල්ලයකි. ඔවුන්ගේ මුල් ලංසුව වූ ජපන් යෙන් බිලියන 105ක මුදල මේ වන විට ජපන් යෙන් බිලියන 131 දක්වා එනම් වසර දෙකකදී 24.76%කින් ඉහළ නංවා තිබේ. ගෝලීය ඉදිකිරීම් උද්ධමන දර්ශකයන්ට අනුව 2025-2026 කාලය සඳහා සාධාරණ මිල ඉහළ යාම 9%ක් පමණක් වන අතර, ඒ අනුව උපරිම මිල යෙන් බිලියන 114.45ක් විය යුතුය. එහෙත් කිසිදු පදනමක් නොමැතිව ජපන් යෙන් බිලියන 16.55ක අතිරේක මුදලක් ඔවුන් ඉල්ලා සිටී.
විනිමය අනුපාත වෙනස්වීම් ද සැලකූ විට, මෙහි ශ්රී ලංකා රුපියල් වටිනාකම රුපියල් බිලියන 200 සිට රුපියල් බිලියන 275 දක්වා රුපියල් බිලියන 75කින් එනම් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 226කින් (37.6%කින්) ඉහළ යයි. මත්තල සම්පූර්ණ ගුවන්තොටුපළක්ම ඉදිකිරීමට වැය වූයේ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 209ක් පමණක් වන පසුබිමක, හුදෙක් ප්රමාදය හේතුකරගෙන අමතර පර්යන්තයක් සඳහා පමණක් තවත් ඩොලර් මිලියන 226ක් ගෙවීමට යාම මහජන මුදල් විනාශ කිරීමකි. අනෙක් පසින්, සමාගම දැන් ඉල්ලා සිටින ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 190ක පමණ අමතර මුදල ද එකතු කළ විට, ප්රතික්ෂේප වූ ලංසුව සහ වත්මන් යෝජිත මිල අතර පරතරය ඩොලර් මිලියන 440ක් තරම් අතිවිශාල අගයක් ගනී.

මෙතරම් අසාධාරණ මිල ඉහළ දැමීමක් පිටුපස පවතින පරිපාලනමය මැදිහත්වීම පිළිබඳ කරුණු ඊටත් වඩා කම්පනය දනවන සුළුය. ගුවන්තොටුපළ විෂය භාර අමාත්යාංශයේ ලේකම්වරයා ටයිසෙයි සමාගමට පක්ෂපාතීව කටයුතු කරමින් මෙම ඩොලර් මිලියන 190ක මිල ඉහළ දැමීම අනුමත කරවා ගැනීමට දැඩි උත්සාහයක නිරත වන බවට බරපතළ චෝදනා එල්ල වී ඇත.
තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටුවේ සාමාජිකයින් හය දෙනෙකුම මෙම යෝජිත මිල ඉහළ දැමීම අනුමත කිරීම ප්රතික්ෂේප කර ඇති පසුබිමක, ලේකම්වරයා විසින් එම ස්වාධීන විරෝධතාවන් යටපත් කිරීමට උත්සාහ කිරීම ප්රසම්පාදන පාලනයේ බරපතළ බිඳවැටීමකි. මැදපෙරදිග ගැටුම් හේතුවෙන් පිරිවැය ඉහළ ගිය බවට සමාගම ගෙන එන තර්කය ද පදනම් විරහිත වන්නේ ඔවුන්ගේ මුල් මිල ද 30%කින් පමණ පුම්බා ඉදිරිපත් කර තිබූ බැවිනි.

ශ්රී ලංකාවට නව ගුවන්තොටුපළ පර්යන්තයක් අවශ්ය බව සත්යයක් වුවද, එය ඕනෑම මිලකට ලබාගත යුතු නැත. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ප්රමුඛ රජය වහාම මෙම ගැටලුවට මැදිහත් වී සැකකටයුතු මිල ඉහළ දැමීම අත්හිටුවිය යුතුය. TEC සාමාජිකයින්ගේ විරෝධතා විමර්ශනය කිරීම සහ අමාත්යාංශ ලේකම්වරයාගේ අත්තනෝමතික මැදිහත්වීම පිළිබඳව පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීම කඩිනමින් සිදු විය යුත්තකි.
ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන සිය ගණනක් බේරා ගැනීම වෙනුවෙන්, අවශ්ය නම් තවත් මාස තුනක කාලයක් හෝ කැප කර විධිමත් ලෙස නැවත ටෙන්ඩර් කැඳවීමකට යාම අත්යවශ්ය වේ. එසේ නොමැති නම් මුල් මිලටම එකඟ වන ලෙස ටයිසෙයි සමාගමට බලපෑම් කළ යුතු අතර, එය ප්රතික්ෂේප කරන්නේ නම් ඔවුන්ගේ ලංසු ඇපකරය රාජසන්තක කර ඔවුන්ව ඉවත් කළ යුතුව ඇත. ජනතා මුදල් සුරක්ෂිත කරමින් තමන් ලබා දුන් දූෂණ විරෝධී පොරොන්දුව ක්රියාවෙන් ඔප්පු කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට දැන් අවස්ථාව එළඹ ඇති අතර ජනතාව ඒ දෙස බලා සිටී.

