ශ්රී ලංකාවේ නීති ක්ෂේත්රයේ පිරිනමනු ලබන ඉහළම වෘත්තීය සම්මානය වන ජනාධිපති නීතිඥ
(President's Counsel) තනතුරට අදාළ පත්කිරීමේ පරිපාටිය විධිමත් කරමින් නව අති විශේෂ ගැසට් නිවේදනයක් (අංක 2498/76) ප්රකාශයට පත් කර තිබේ. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ගේ උපදෙස් පරිදි, ජනාධිපති ලේකම් ආචාර්ය එන්. එස්. කුමානායක විසින් 2026 ජූලි 24 දිනැතිව මෙම සංශෝධනය නිකුත් කර ඇත. මෙමගින් නෛතික මාර්ගෝපදේශවල වූ හිඩැස් වසා දැමීම පමණක් නොව, අධිකරණ පද්ධතියේ ප්රභූත්වය පිළිබඳව පවතින ගැඹුරු දෘෂ්ටිවාදී කතිකාවතක් ද අලුතින් නිර්මාණය කර තිබේ.
මෙම සංශෝධනය සිදු කර ඇත්තේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 33(ඊ) වගන්තියෙන් ජනාධිපතිවරයා වෙත පැවරී ඇති බලතල ප්රකාරවය. ඒ අනුව, මීට පෙර පැවැති මාර්ගෝපදේශවල 04 වන වගන්තිය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කර නව වගන්තියක් ආදේශ කර ඇත. නව නීතියට අනුව, ජනාධිපති නීතිඥවරයෙකු ලෙස පත් වීමට නම් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ නීතිඥවරයෙකු ලෙස අවම වශයෙන් වසර 20ක සක්රීය වෘත්තීය පළපුරුද්දක් තිබීම අනිවාර්ය වේ. මීට පෙර පැවැති යම් යම් සුවිශේෂී අවස්ථා යටතේ වසර 15ක පළපුරුද්ද සහිත අය සලකා බැලීමේ ඉඩකඩ මේ හරහා මුළුමනින්ම අහෝසි කර ඇත.
ඓතිහාසික පරිණාමය සහ පූර්ව නියාමනයන්
ජනාධිපති නීතිඥ තනතුර යනු බ්රිතාන්ය සම්ප්රදායේ එන 'රජුගේ නීතිඥ' (KC) හෝ 'රැජිනගේ නීතිඥ' (QC) තනතුරට සමාන වූවකි. ශ්රී ලංකාවේ මෙහි පරිණාමය පහත පරිදි දැක්විය හැක.
- 1903 ආරම්භය: ෆෙඩ්රික් දෝන්හෝස්ට්, පොන්නම්බලම් රාමනාදන් සහ තෝමස් ද සම්පායෝ යන මහත්වරුන් ප්රථම රාජකීය නීතිඥවරුන් ලෙස දිවුරුම් දීම.
- 1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව: ජනාධිපති ජේ. ආර්. ජයවර්ධන සමයේදී 'ජනාධිපති නීතිඥ' තනතුර ස්ථාපිත කරමින් ජනාධිපතිවරයාට ඒ සඳහා පූර්ණ බලතල ලබා දීම.
- 2019 ප්රථම ගැසට් නිවේදනය (අංක 2147/37): ජනාධිපති මෛත්රීපාල සිරිසේන සහ අධිකරණ අමාත්ය තලතා අතුකෝරළ සමයේදී පත්කිරීම් සඳහා ප්රථම වරට විධිමත් මාර්ගෝපදේශ හඳුන්වා දීම.
- 2021 සංශෝධිත ගැසට් නිවේදනය (අංක 2255/24): ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සහ අධිකරණ අමාත්ය අලි සබ්රි සමයේදී වාර්ෂික සීමාව (උපරිම 10) සහ 'වසර 15ක සුවිශේෂී ව්යතිරේකය' ඇතුළත් කිරීම.
- 2026 වර්තමාන සංශෝධනය (අංක 2498/76): ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක සමයේදී වසර 15ක ව්යතිරේකය ඉවත් කර වසර 20ක අනිවාර්ය සේවා කාලය තහවුරු කිරීම.
2021 සහ 2026 මාර්ගෝපදේශ සංසන්දනය
|
නිර්ණායකය |
2021 ගැසට් නිවේදනය (අංක 2255/24) |
2026 සංශෝධිත ගැසට් නිවේදනය (අංක 2498/76) |
|
අවම සේවා කාලය |
වසර 20ක කාලයක් සම්පූර්ණ කර තිබීම. |
වසර 20ක කාලයක් සම්පූර්ණ කර තිබීම අනිවාර්ය වේ. |
|
ව්යතිරේක (සුවිශේෂී අවස්ථා) |
වසර 15ක සේවා කාලයක් සහිත නීතිඥයින් ද සැලකිල්ලට ගත හැකි විය. |
වසර 15ක ව්යතිරේකය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කර ඇත. |
|
වාර්ෂික පත්කිරීම් සීමාව |
වසරකට එක් ඛණ්ඩයක්, උපරිමය 10 දෙනෙකුට සීමා කිරීම. |
වසරකට උපරිම 10 දෙනෙකුගේ සීමාව එලෙසම බලපවත්වයි. |
|
බදු ලියාපදිංචිය |
අවම වසර 5ක බදු ගෙවන්නෙකු ලෙස ලියාපදිංචිය. |
වසර 5ක බදු ලියාපදිංචි කොන්දේසිය තවදුරටත් අනිවාර්ය වේ. |
මෙම හදිසි සංශෝධනය හරහා අතීතයේ පැවැති විධායක අභිමතයේ හිඩැස් සම්පූර්ණයෙන්ම ඇහිරී යයි. දේශපාලන හිතවත්කම් හෝ පක්ෂපාතීත්වයන් මත ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් අඩු නීතිඥයින්ට "අභ්යන්තර නීතිඥ මණ්ඩලය" (Inner Bar) වෙත ඇතුළු වීමට තිබූ කෙටිමං වැසී යයි. තවද, නොතාරිස්වරයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීම අයෝග්යතාවයක් ලෙස නම් කිරීම, අසත්ය තොරතුරු සැපයීම සහ තනතුරු ලබාගැනීමට වක්ර බලපෑම් (Canvassing) කිරීම තදින් තහනම් කිරීම මගින් වෘත්තීය ප්රමිතීන් සහ ආචාරධර්ම දැඩිව ආරක්ෂා කිරීමට පියවර ගෙන ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම නෛතික සහ පරිපාලනමය වෙනස්කම්වලට එහා ගිය පුළුල් විචාරාත්මක අක්ෂයක් ද මෙම ක්රියාදාමය තුළ ගැබ්ව පවතී. ජනාධිපති නීතිඥ වැනි අධිකරණයේ සහ නීති පද්ධතියේ ප්රභූත්වයකට (Elitism) හිමිකම් පාන තනතුරු සඳහා වන නිර්ණායක වෙනස් කිරීම, ඇතැම් විචාරකයින් දකින්නේ රජයේ සූක්ෂම බලපෑමක් ලෙසයි. අගවිනිසුරු පත්කිරීම්, ඔවුන්ගේ සේවා කාලය දීර්ඝ කිරීම් හෝ මෙවැනි ප්රභූ තනතුරුවලට අදාළ නියාමනයන් වෙනස් කිරීම හරහා විධායකය විසින් අධිකරණය තම අණසකට නතු කරගැනීමේ උපක්රමයක් ක්රියාත්මක කරන බවට චෝදනා නැගිය හැකිය.
එහෙත්, මෙවැනි ක්රියාමාර්ගයක් හරහා පද්ධතිය වෙත එල්ල වන "දෘෂ්ටිවාදී ප්රහාරය ගුණාත්මකව ගත් කල අතිශයින්ම යහපත් මෙන්ම සාධනීය ප්රවේශයකි. නීති පද්ධතිය සහ අධිකරණය යනු හුදෙක් නීතිය අකුරටම ක්රියාත්මක කරන යාන්ත්රික ස්ථානයකට වඩා, සමාජයේ පවතින සම්ප්රදායික දෘෂ්ටිවාදයන්, පන්තිමය වරප්රසාද සහ ප්රභූ ආධිපත්යයන් වඩාත් ගැඹුරින් නඩත්තු කරන ආයතනයකි. එය බොහෝ විට ක්රියාත්මක වන්නේ සාමාන්ය ජනයාට ප්රවේශ විය නොහැකි "සංවෘත ප්රභූ සමාජයක්" ලෙසිනි.
මෙම සංවෘත දෘෂ්ටිවාදී යාන්ත්රණය වෙත රජය විසින් යම් බලපෑමක් හෝ දැඩි නියාමනයක් හරහා ප්රහාරයක් එල්ල කිරීම, එම පද්ධතියේ ගුණාත්මක ප්රතිව්යුහගතකරණයකට අත්යවශ්ය වේ. පැලපදියම් වී ඇති දෘෂ්ටිවාදයන් කම්පනයට ලක්වීමත්, හිතවත්කම් සහ සම්ප්රදායික ප්රභූත්වය මත යැපෙන පද්ධතියක් වෙනුවට දැඩි නිර්ණායක මත පදනම් වන විවෘත පද්ධතියක් නිර්මාණය වීමත් දිගුකාලීන වශයෙන් ප්රගතිශීලී පියවරකි.
දෘෂ්ටිවාදයන් නඩත්තු කරන ආයතනයක් තුළට මෙවැනි ව්යුහාත්මක සංශෝධන ගෙන ඒම, නීති ක්ෂේත්රය තුළ මුල්බැසගත් ආධිපත්යයට එල්ල කළ සාධනීය දෘෂ්ටිවාදී ප්රහාරයක් ලෙස වටහා ගත යුතුය.
අවසාන වශයෙන්, මෙම නව නිර්ණායක සහ දෘෂ්ටිවාදී පසුබිම මත පදනම්ව 2026 වර්ෂය සඳහා ජනාධිපති නීතිඥවරුන් පත්කිරීමට අදාළ අයදුම්පත් කැඳවීම මේ වන විට ආරම්භ කර ඇත. 2026 ජූලි 31 දිනට අදාළ සුදුසුකම් සම්පූර්ණ කරන නීතිඥවරුන්ට, අගෝස්තු 31 වැනි දින හෝ ඊට පෙර ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය වෙත අයදුම්පත් යොමු කළ හැකි බව අදාළ ගැසට් නිවේදනයේ වැඩිදුරටත් දැක්වේ. මෙය හුදෙක් තනතුරු පිරිනැමීමකට වඩා, ශ්රී ලාංකේය අධිකරණ පද්ධතියේ ගුණාත්මකභාවය සහ සුදුසුකම් මත පදනම් වූ විනිවිදභාවය තහවුරු කිරීමේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් වනු ඇත.
