පසුගිය බදාදා ලෝකයේම අවධානය ශ්රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළ තීරය වෙත යොමු විය. ඒ ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනයක් විසින්
ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිල්වා දැමීමේ පුවතත් සමඟය. ගාල්ලේ සිට නාවික සැතපුම් 19ක් ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේදී ගිලී ගිය IRIS Dena නෞකාවේ සිටි පිරිස බේරාගැනීමට ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව මැදිහත් වුවද, මුලින් නාවික හමුදා ප්රකාශකයා මෙම ප්රහාරය පිළිබඳ පුවත ප්රතික්ෂේප කළේය. එහෙත් එම අවස්ථාවේම පාහේ ඇමෙරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් (Pete Hegseth) සනාථ කළේ තම සබ්මැරීනයකින් එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් IRIS Dena නෞකාව විනාශ කළ බවයි. ඔහු මෙම නෞකාව හඳුන්වා දුන්නේ ඇමෙරිකාව ලැබූ "විශිෂ්ට ජයග්රහණයක්" (Prize ship) ලෙසිනි.
මෙම නෞකාව ඉන්දීය නාවික හමුදාව විසින් සංවිධානය කරන ලද MILAN 2026 යුද අභ්යාසයට සහභාගී වී ආපසු යමින් සිටියදී ප්රහාරයට ලක්ව ඇත්තේ ශ්රී ලංකාවේ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) තුළදීය.
ජනාධිපතිවරයා ඉදිරිපත් කළ කාලරාමුව
සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් මාර්තු 6 වන සිකුරාදා රාත්රියේ ජාතිය ඇමතූ ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක සිද්ධිය පෙළගැස්වූයේ මෙලෙසිනි:
- පෙබරවාරි 26: ඉරාන නාවික යාත්රා තුනකට මාර්තු 9-13 කාලයේ කොළඹ වරායට පැමිණීමට අවසර ඉල්ලීම.
- පෙබරවාරි 27: රෝගී වූ ඉරාන නාවිකයෙකුට මානුෂීය පදනමින් ප්රතිකාර ලබා දීමට ශ්රී ලංකා නාවික හා ගුවන් හමුදාව කටයුතු කිරීම.
- මාර්තු 4 (පෙ.ව. 5:08 - 5:30): IRIS Dena නෞකාව ප්රහාරයට ලක්වීම. නාවික හමුදාව 32 දෙනෙකු බේරාගත් අතර පසුව සිරුරු 90ක් සොයා ගන්නා ලදී.
- මාර්තු 4: ඉරානයේ තවත් නෞකාවක් වන IRIS Bushehr කොළඹ වරායට ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලීම.
ජනාධිපතිවරයා පවසන පරිදි, දැනට IRIS Bushehr නෞකාවේ සිටි පිරිස වැලිසර නාවික කඳවුරේ රඳවා සිටියද, එම නෞකාව ත්රිකුණාමලයට ගෙන යාමට ගත් තීරණය එහි ඇති තාක්ෂණික දෝෂ හේතුවෙන් මෙතෙක් ඉටු වී නොමැත.
ඉන්දියාවේ සහ ඇමෙරිකාවේ බලපෑම
මෙම සිදුවීම තුළ ශ්රී ලංකාවේ ක්රියාකලාපය බරපතල ප්රශ්න කිරීමකට ලක්ව ඇත්තේ ඉන්දියාවේ හැසිරීමත් සමඟය. ඉරාන නෞකා තුනෙන් එකක් වූ IRIS Lavan නෞකාවට මාර්තු 4 වනදා සිට කොචින් වරායේ නැංගුරම් ලෑමට ඉන්දියාව අවසර දී තිබුණි. ශ්රී ලංකාව ඉරාන ඉල්ලීම සම්බන්ධයෙන් දින කිහිපයක් තීරණයක් නොගෙන ප්රමාද වෙද්දී IRIS Dena නෞකාව ප්රහාරයට ලක් විය. රජය මීට වඩා කඩිනමින් ක්රියා කළේ නම් ජීවිත බේරා ගැනීමට තිබූ ඉඩකඩ පිළිබඳව විපක්ෂය පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්රශ්න කළේය.
මේ අතර 'රොයිටර්' පුවත් සේවය අනාවරණය කළේ, ඇමෙරිකානු රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව ශ්රී ලංකාවට රහසිගතව බලපෑම් කරමින් සිටින බවයි. බේරාගත් 32 දෙනා සහ අනෙක් නාවිකයන් කිසිසේත්ම නැවත ඉරානයට භාර නොදෙන ලෙස කොළඹ සිටින ඇමෙරිකානු නියෝජිත ජේන් හොවෙල් රජයට දැනුම් දී ඇත. ඉන්දියාවේ 'රයිසිනා සංවාදය' අතරතුර විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් මහතාගෙන් මේ ගැන විමසූ විට ඔහු පැවසුවේ "ජාත්යන්තර නීතියට අනුව කටයුතු කරනවා" යන්න පමණි.
NPP රජයේ දැඩි ඉන්දු-ඇමරිකානු නැඹුරුව
ජාතික ජන බලවේගය (NPP) රජය බලයට පත්වූ දා සිට පවත්වාගෙන යන විදේශ ප්රතිපත්තිය මධ්යස්ථ එකක්ද යන්න දැන් බරපතල සැකයට භාජනය වී ඇත.
රජය මේ වන විටත් ඇමෙරිකාව සහ ඉන්දියාව සමඟ ඉතා සමීප සහ මතභේදාත්මක ආරක්ෂක සබඳතා ගොඩනගාගෙන තිබේ:
- ඇමෙරිකාව සමඟ රහස් ගිවිසුම: පසුගිය නොවැම්බර් මාසයේදී ශ්රී ලංකා ආරක්ෂක අමාත්යාංශය ඇමෙරිකාව සමඟ ආරක්ෂක හවුල්කාරිත්වයක් සඳහා වන අවබෝධතා ගිවිසුමකට (MOU) අත්සන් තැබීය. මෙහි අන්තර්ගතය තවමත් රහසක්ව පවතී.
- අද්මිරාල් ස්ටීව් කොලර්ගේ සංචාර: ඇමෙරිකානු පැසිෆික් බලඇණියේ අණදෙන නිලධාරී අද්මිරාල් ස්ටීව් කොලර් රජය පත් වූ වහාම 2024 ඔක්තෝබර් මස ලංකාවට පැමිණි අතර, දෙවන වරට 2026 පෙබරවාරි 19-21 කාලයේ පැමිණියේය. ඒ ඉරානයට එරෙහි ප්රහාරයට දින කිහිපයකට පෙරය. ඔහු ශ්රී ලංකාවේ ආරක්ෂක ප්රධානීන් සමඟ ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ආරක්ෂාව සහ 'අන්තර් ක්රියාකාරීත්වය' (Interoperability) ගැන සාකච්ඡා කළේය.
- ඉන්දියාව සමඟ ආරක්ෂක පනත: පසුගිය අප්රේල් මාසයේ ඉන්දීය අගමැති මෝදිගේ පැමිණීමත් සමඟ ඉන්දියාව සමඟ ආරක්ෂක සහයෝගීතා ගිවිසුමකට රජය එළඹුණි. පසුගිය සිකුරාදා විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් ඉන්දීය විදේශ අමාත්ය එස්. ජයශංකර් හමුවී ඉන්දීය සාගරයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ඒකාබද්ධව ක්රියා කිරීමට නැවතත් එකඟ විය.
මධ්යස්ථභාවය පිළිබඳ මිථ්යාව
ජනාධිපතිවරයා පවසන්නේ ශ්රී ලංකාවේ භූමිය හෝ ගුවන් සීමාව කිසිදු රටකට හානි කිරීමට ඉඩ නොදෙන බවයි. එහෙත් ප්රායෝගිකව ශ්රී ලංකාව ඉන්දු-ඇමරිකානු අක්ෂය දෙසට දැඩිව නැඹුරු වී ඇති බව මෙම සිදුවීම් පෙළින් සනාථ වේ. ලෝක බලවතුන්ගේ ගැටුමකදී ශ්රී ලංකාව 'මධ්යස්ථ' බව ප්රකාශ කළද, ඇමෙරිකානු ප්රහාරයකින් ගිලී ගිය නෞකාවක නාවිකයන් සම්බන්ධයෙන් තීරණ ගැනීමේදී ඇමෙරිකානු බලපෑමට යටත් වීමට රජයට සිදුවී ඇත.
අවසානයේදී, විජිත හේරත් මහතාගේ පිළිතුරෙන් ගම්ය වන්නේ රජය ජාත්යන්තර නීතියට මුවා වී ලෝක බලවතුන්ගේ අවශ්යතා ඉටු කිරීමට උත්සාහ කරන බවද? යන්න විමසා බැලිය යුතුය. මධ්යස්ථභාවය යනු හුදු වචනයක් පමණක් වී ඇති අතර ශ්රී ලංකාව දැන් ඉන්දියන් සාගරයේ සිදුවන මහා බල අරගලයක සිරවී සිටින ඉත්තෙකු බවට පත්ව හමාරය.
