සාර්ව ආර්ථික අඛණ්ඩතාව සහ දේශපාලන උත්ප්‍රාසය
2022 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දුන් ස්වෛරී බංකොලොත්භාවයෙන් පසුව,
මෙරට දේශපාලන ආර්ථිකය තුළ පැහැදිලි පරස්පරයක් නිර්මාණය වී තිබේ. එනම්, දැවැන්ත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලන පරිවර්තනයන් සිදු වුවද, රාජ්‍යයේ සාර්ව ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවල කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවීමයි. 2026 ඔක්තෝබර් 21 දින පාර්ලිමේන්තුවේදී සමගි ජන බලවේගයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී සහ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ (CoPF) සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මෙම උත්ප්‍රාසය මනාව ගෙනහැර දැක්වීය.
ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජාතික ජන බලවේගයේ (NPP) රජය, තම ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති මෙහෙයවීම සඳහා දුමින්ද හුලංගමුව මත දැඩිව රඳා පැවතීම එහිදී ප්‍රබල විවේචනයකට ලක් විය.
මෙම දේශපාලන උත්ප්‍රාසයේ කේන්ද්‍රීය ලක්ෂ්‍යය වන්නේ, හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ ගේ ප්‍රධාන ආර්ථික උපදේශකයා (ව්‍යවහාරික බසින් 'ආර්ථික ඔස්තාර්') ලෙස කටයුතු කළ දුමින්ද හුලංගමුව ම, වත්මන් ජනාධිපතිවරයාගේ ද ජ්‍යෙෂ්ඨ ආර්ථික උපදේශකවරයා ලෙස කටයුතු කිරීමයි. මැතිවරණ වේදිකාවේදී පැරණි රජයේ දැඩි ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති නිර්දය ලෙස විවේචනය කළ වත්මන් රජය, බලයට පත්වීමෙන් පසු එම ප්‍රතිපත්ති නිර්මාණය කළ ප්‍රධානියාම සිය උපදේශකයා ලෙස පත් කරගැනීම හරහා බරපතල මතවාදී පරස්පරයක් නිර්මාණය වී ඇති බව ආචාර්ය ද සිල්වා පෙන්වා දුන්නේය.
අමාත්‍ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති විසින් "රට ගොඩනැගීමට දායක විය හැකි දක්ෂයන් විපක්ෂයේ ද සිටින බව" පිළිගනිමින් ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා වෙත කළ යොමු කිරීම හරහා මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් තහවුරු විය. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ඓතිහාසිකව මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී මූලයන් සහිත දේශපාලන ව්‍යාපාරයක්, මේ වන විට ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) රාමුව සහ වෙළඳපල කේන්ද්‍රීය ප්‍රායෝගික ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති (Market Pragmatism) වෙත සම්පූර්ණයෙන්ම අවතීර්ණ වී ඇති බවයි.
"ආර්ථික ඔස්තාර්" සහ IMF මකරාව වටහා නොගැනීමේ ඛේදවාචකය
වික්‍රමසිංහ සහ දිසානායක පරිපාලනයන් දෙකම එකිනෙක යා කරන ප්‍රධානම පුරුක වන්නේ දුමින්ද හුලංගමුව ය. දශක හතරකට වැඩි කාලයක් Ernst & Young (EY) වැනි ගෝලීය සමාගමක කළමනාකාර හවුල්කරුවෙකු ලෙස විශ්‍රාම ගත් හෙතෙම, ආයතනික විගණනය, පෞද්ගලික අංශයේ සුබසාධනය සහ සාර්ව ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය මනාව සංකලනය කළ චරිතයකි. ඔහු ලංකා වාණිජ මණ්ඩලයේ (CCC) සභාපතිවරයා ලෙස 2024 අගෝස්තු මාසයේදී එළිදැක්වූ "Vision 2030" ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය හරහා යෝජනා කළ දැඩි මූල්‍ය විනය සහ IMF වැඩසටහන අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන යාමේ රාමුව, වත්මන් රජයේ ද ක්‍රියාකාරී න්‍යාය පත්‍රය බවට පත්ව තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී මතුවන ප්‍රබලම සහ සියුම්ම විචාරක මතය වන්නේ, වත්මන් රජය ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල නමැති 'මකරා' (The IMF Dragon) සහ එහි සැබෑම ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිවිපාක නිසි ලෙස තේරුම් නොගැනීමට මූලික හේතුව ඔවුන්ට ලැබෙන මෙම ආර්ථික උපදේශනය විය හැකි බවයි.
ජාතික ජන බලවේගය වැනි වාමාංශික නැඹුරුවක් සහිත ආණ්ඩුවක්, IMF කොන්දේසිවලට මුහුණ දීමේදී විකල්ප ණය තිරසරතා විශ්ලේෂණයන් (Alternative DSA) හෝ සාම්ප්‍රදායික නොවන ආර්ථික උපායමාර්ග භාවිත කරනු ඇතැයි බොහෝ දෙනා අපේක්ෂා කළහ. එහෙත්, පෞද්ගලික අංශයේ සහ ගෝලීය ප්‍රාග්ධන වෙළඳපොළේ අවශ්‍යතාවයන් නියෝජනය කරන උපදේශකයන් මත රජය සම්පූර්ණයෙන්ම යැපීම හේතුවෙන්, රජයට 'IMF මකරාගේ' ග්‍රහණයෙන් මිදීමට හෝ එය අවම කරගැනීමට ඇති දේශපාලනික සහ ආර්ථිකමය විකල්පයන් මඟහැරී ගොස් ඇති බවට දේශපාලන නිරීක්ෂකයෝ සැක පළ කරති. උපදේශකයන්ගේ ආයතනික පසුබිම, රාජ්‍යයේ සමාජීය වගකීම්වලට වඩා මූල්‍යමය ඉලක්ක සපුරාගැනීම කෙරෙහි පමණක් රජය මෙහෙයවීමට හේතු වී ඇති බව මෙමගින් ගම්‍ය වේ.
ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ සහ නීතිමය රාමු
ස්වෛරී බංකොලොත්භාවයේ යථාර්ථය හමුවේ, ජාත්‍යන්තර ණයහිමියන් විසින් පනවනු ලැබූ දැඩි කොන්දේසිවලින් බැහැර වීමට වත්මන් රජයට ද නොහැකි වී ඇත. ඩොලර් බිලියන 12.5 ක ජාත්‍යන්තර ස්වෛරී බැඳුම්කර (ISB) ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම 2026 අගෝස්තු වන විට අවසන් කෙරුණු අතර, අනාගත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනයට සමගාමීව ප්‍රතිලාභ හිමිවන සාර්ව ආර්ථිකයට සම්බන්ධ බැඳුම්කර හඳුන්වා දෙන ලදී. Debt Justice වැනි ජාත්‍යන්තර සංවිධාන මෙම ගිවිසුම මගින් පෞද්ගලික බැඳුම්කර හිමියන්ට අසාධාරණ වාසියක් අත්වන බවට විවේචනය කළ ද, ක්ෂණික ණය පැහැර හැරීමේ අවදානමෙන් මිදීමට රජය මෙම එකඟතාවන්ට එළඹුණි.
මීට සමගාමීව සම්මත කළ 2024 අංක 33 දරන රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ පනත හරහා ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවෙන් ණය කළමනාකරණ කාර්යයන් ඉවත් කර, මුදල් අමාත්‍යාංශය යටතේ ස්වාධීන රාජ්‍ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයක් පිහිටුවීමෙන් අනාගතයේදී රජයේ හිඟය පියවීමට මුදල් අච්චු ගැසීම වළක්වා ඇත. තවද, රාජ්‍ය මූල්‍ය කළමනාකරණ පනත මගින් රජයේ ප්‍රාථමික වියදම් සීමා කරමින් දේශපාලනඥයන්ගේ ජනප්‍රියවාදී වියදම් පාලනය කිරීමට නීතිමය බාධක පනවා තිබේ.
බදු ආදායම් ඉහළ නැංවීම සඳහා 2026 දේශීය ආදායම් පනත හරහා පෞද්ගලික ආදායම් බදු සහනය යම් පමණකට පුළුල් කළද, ප්‍රාග්ධන ලාභ බදු (15% දක්වා) සහ සුරා බදු (45% දක්වාමාගම්වල දත්ත පද්ධති ඍජුවම බදු අධිකාරිය සමඟ සම්බන්ධ කරන Web API තාක්ෂණය හඳුන්වා දීම මගින් වැට් බදු වංචා කිරීම විශාල වශයෙන් අවම කර ගැනීමට රජය සමත් විය.) ඉහළ දමා ඇත. දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ RAMIS 2.0 පද්ධතිය හරහා සමාගම්වල දත්ත පද්ධති ඍජුවම බදු අධිකාරිය සමඟ සම්බන්ධ කරන Web API තාක්ෂණය හඳුන්වා දීම මගින් වැට් බදු වංචා කිරීම විශාල වශයෙන් අවම කර ගැනීමට රජය සමත් විය.
ආයෝජන ප්‍රවර්ධනය සහ සමාජ ආරක්ෂණය
දුමින්ද හුලංගමුව ශ්‍රී ලංකා ආයෝජන මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා ලෙස පත්වීමෙන් පසු විදේශ ආයෝජන දිරිගැන්වීමේ දැවැන්ත වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කළේය. බදු සහන සඳහා අවශ්‍ය අවම ආයෝජන සීමාවන් ඩොලර් ලක්ෂ දෙකහමාරක් දක්වා අඩු කිරීම සහ රේගු බදු සරල කිරීම හරහා ශ්‍රී ලංකාව ගෝලීය සැපයුම් ජාලයන්ට ඍජුවම සම්බන්ධ කිරීම මෙහි අරමුණ විය.
කෙසේ වෙතත්, මෙම දැඩි ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හමුවේ පීඩාවට පත්වන ජනතාව වෙනුවෙන් රජය 'අස්වැසුම' සමාජ ආරක්ෂණ වැඩසටහන තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක කළේය. 2026/2027 මුදල් වර්ෂය සඳහා ඒ වෙනුවෙන් රුපියල් බිලියන 231 ක මුදලක් වෙන් කර ඇති අතර, දේශපාලනික සහනාධාර වෙනුවට සැබැවින්ම අවශ්‍යතාවය ඇති මිලියන 1.25 ක පිරිසක් වෙත පමණක් මෙම ප්‍රතිලාභය සීමා කරමින් ඉලක්කගත සහන ලබාදීමේ IMF ප්‍රතිපත්තිය රජය විසින් අකුරටම ඉටු කර ඇත. ජනතාවගේ සුබසාධනය හා ජීවන අංකය එහිදී අසාමාන්‍ය ලෙස උද්දමනය වූ බවද නොරහසකි.
මේ සියලු ක්‍රියාවලීන් තුළ පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව සහ එහි සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා සුවිශේෂී කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන් පීඩාවට පත් කළ පරාටේ නීතිය අත්හිටුවීමට මැදිහත් වෙමින් සහ රාජ්‍ය ආදායම් එකතු කිරීමේ දුර්වලතා විවේචනය කරමින්, වත්මන් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවල බුද්ධිමය හිමිකාරිත්වය විපක්ෂය විසින් වක්‍රව තහවුරු කර ඇත.
අවසාන වශයෙන්, දේශපාලන වේදිකාවේ කුමන ජනප්‍රියවාදී පොරොන්දු ලබා දුන්නද, අද වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ගෘහනිර්මාණය ගෝලීය වෙළඳපල ප්‍රතිපත්ති සහ පෞද්ගලික අංශයේ තාක්ෂණික විශේෂඥතාව මත පදනම්ව ආපසු හැරවිය නොහැකි ලෙස වෙනස් වී ඇත. ආණ්ඩුව IMF මකරාව මෙල්ල කිරීමට අපොහොසත් වී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ දේශපාලන කැමැත්ත නොමැතිකමට වඩා, රාජ්‍යය මෙහෙයවන උපදේශක යාන්ත්‍රණයේ පවතින දැඩි සාම්ප්‍රදායික වෙළඳපල නැඹුරුව නිසා බව විචාරකයින්ගේ අදහසයි.
