ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) සිදුවූ රුපියල් බිලියන 13.2ක දැවැන්ත මූල්ය වංචාව සම්බන්ධයෙන්
ක්රියාත්මක වන විමර්ශන මේ වන විට ඉතා තීරණාත්මක අදියරකට එළඹ තිබේ. අත්අඩංගුවට ගැනීම් ඉහළ යමින් පවතින අතර, මෙම සංකීර්ණ ජාලය අනාවරණය කර ගැනීම සඳහා අධිකරණ ක්රියාමාර්ග ද තීව්ර කර ඇත.
විශේෂ යාවත්කාලීන කිරීම (Fact-Check):
NDB නිළධාරීන් අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත්දැයි අප කළ සොයා බැලීමේදී, නවතම තොරතුරු අනුව අනාවරණය වන්නේ NDB හි ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් සහ අධ්යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයින් පිරිසක් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට (CID) කැඳවා ප්රශ්න කර ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, තවමත් අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකු නිල වශයෙන් අත්අඩංගුවට ගත් බවට තහවුරු වී නැති නමුත් පරීක්ෂණවල දිශානතිය අනුව ඔවුන් වෙත එල්ල වන නීතිමය සහ සමාජීය පීඩනය ඉහළම තලයක පවතී.
ස්වාධීන විමර්ශනාත්මක විගණනය (Forensic Audit) සහ එහි බරපතලකම
මෙම අර්බුදය හමුවේ බැංකුව විසින් ඉන්දියාවේ Deloitte Touche Tohmatsu India LLP ආයතනය වෙත විධිමත් විමර්ශනාත්මක විගණනයක් (Forensic Audit) පවරා ඇත.
-
මහ බැංකුවේ (CBSL) මැදිහත්වීම: මෙම සමාලෝචනය මහ බැංකුවේ උපදෙස් මත සිදුවන අතර, වංචාවට ඉඩ සැලසූ පාලන ක්රමවේද, අධීක්ෂණය සහ අවදානම් කළමනාකරණ පද්ධතිවල බිඳවැටීම් මෙහිදී ස්වාධීනව සහ දැඩි ලෙස ඇගයීමට ලක් කෙරේ.
-
කළමනාකාරීත්වයට ඉහළින් යෑම: මෙහි ඇති සුවිශේෂීම සහ අසාමාන්යම තත්ත්වය වන්නේ, Deloitte ආයතනය එහි සොයාගැනීම් NDB කළමනාකාරීත්වයට නොව ඍජුවම මහ බැංකුවට වාර්තා කිරීමයි. මෙය බැංකුවේ ඉහළ කළමනාකාරීත්වය කෙරෙහි පවතින දැඩි අවිශ්වාසය මනාව පිළිඹිබු කරන්නකි.
ඩිජිටල් යුගයේ මූල්ය අපරාධ සහ CID මෙහෙයුම්
CID හි පරිගණක අපරාධ කොට්ඨාසය විසින් මෙහෙයවන පරීක්ෂණ යටතේ මේ වන විටත් බැංකු සේවකයින් ඇතුළු සැකකරුවන් 16 දෙනෙකු පමණ අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත. අභ්යන්තර හා බාහිර පාර්ශවයන් සම්බන්ධ වූ මෙම "සංවිධානාත්මක කුමන්ත්රණ ජාලය" හරහා තවත් 60 දෙනෙකු පමණ ඉදිරියේදී නීතියේ රැහැනට හසුවනු ඇතැයි විමර්ශකයෝ අනතුරු අඟවති.
මෙම නඩුවේ ප්රධාන සැකකරු ලෙස සැලකෙන බැංකුවේ ගෙවීම් සහ පියවීම් අංශයේ සහකාර කළමනාකරුවෙකු දැනට රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර සිටී. ඒ අතර රුපියල් මිලියන 390ක මුදලක් ක්රිප්ටෝ මුදල් (Cryptocurrency) හරහා වංචා කිරීමට පහසුකම් සැලසූ බවට චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයෙකු ද සිටින අතර, මෙය නූතන ඩිජිටල් මූල්ය අපරාධවල භයානක සංකීර්ණත්වය මනාව පෙන්වා දෙයි.
පාර්ලිමේන්තු අධීක්ෂණය සහ ආයතනික වගවීම
මන්ත්රී ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා ගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (CoPF) මෙම තත්ත්වය දැඩි සෝදිසියට ලක් කර ඇත. අසාමාන්ය ගනුදෙනු රටාවන් හඳුනා ගැනීමට සහ නියමිත වේලාවට මැදිහත් වීමට අපොහොසත් වීම පිළිබඳව ඔවුන් මහ බැංකු අධිපතිවරයාගෙන් ප්රශ්න කර තිබේ. එපමණක් නොව, පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වයන් සම්බන්ධයෙන් පිළිතුරු දීම සඳහා NDB අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය ඍජුවම කැඳවන ලෙස ද CoPF දන්වා ඇත.
විශ්ලේෂණය: ශ්රී ලංකාවේ වාණිජ බැංකු ක්ෂේත්රයම අර්බුදයකද?
NDB බැංකුවේ මෙම සිදුවීම හුදකලා සිදුවීමක් ලෙස කිසිසේත්ම බැහැර කළ නොහැකිය. මීට පෙර වාර්තා වූ බරපතල මූල්ය වංචාවන් සහ පද්ධතිමය බිඳවැටීම් සමඟ මෙය ගලපා බැලූ විට, සමස්ත බැංකු සහ මූල්ය ක්ෂේත්රයේම විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ බරපතල ප්රශ්නාර්ථයක් මතු වේ.
1. මහ බැංකු බැඳුම්කර වංචාවේ සෙවනැලි: ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය ඉතිහාසයේ අඳුරුතම පිටුවක් වූ මහ බැංකු බැඳුම්කර වංචාව හරහා රටේ මූල්ය පද්ධතියේ ඉහළම ස්ථරයේ පැවති දූෂිත ස්වභාවය මුළු ලොවටම අනාවරණය විය. නියාමකයාගේම (Regulator) විශ්වසනීයත්වය බිඳවැටුණු එවන් පසුබිමක වාණිජ බැංකු තුළ මෙවැනි බිලියන ගණනක වංචාවන් සිදුවීම පුදුමයට කරුණක් නොවේ.
2. කොමර්ෂල් බැංකුවේ වංචාව සහ පද්ධතිමය දුර්වලතා: මීට ඉහතදී කොමර්ෂල් බැංකුව (Commercial Bank) ආශ්රිතව අනාවරණය වූ මූල්ය වංචාවන් ද පෙන්වා දෙන්නේ, රටේ ප්රමුඛතම සහ විශ්වසනීයම වාණිජ බැංකු පවා අභ්යන්තර වංචාවන්ට සහ දුර්වල ඩිජිටල් ආරක්ෂණ පද්ධතිවලට කොතරම් පහසුවෙන් ගොදුරු වී ඇත්ද යන්නයි.
3. ඩිජිටල් යුගයේ "රාජ්ය මූල්ය යන්ත්රණයට" එල්ල වූ ප්රහාරය (භාණ්ඩාගාර හැක් කිරීම): වාණිජ බැංකු පමණක් නොව, මේ වන විට රටේ සමස්ත රාජ්ය මූල්ය යන්ත්රණයම කෙතරම් අනාරක්ෂිතද යන්න පෙන්වා දෙමින් තවත් බරපතල අර්බුදයක් මෑතකදී කරළියට පැමිණියේය. ඒ, ශ්රී ලංකා රජය විසින් ඕස්ට්රේලියාවට ගෙවීමට නියමිතව තිබූ ඩොලර් මිලියන 2.5ක (රුපියල් මිලියන 750කට ආසන්න) ණය වාරිකයක් හැකර්වරුන්ගේ ගිණුම්වලට බැර වී අතුරුදන් වීමේ ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීමයි.
මෙහිදී ජනතාව අනිවාර්යයෙන්ම දැනුවත් විය යුතු කරුණක් තිබේ. නව මුදල් පනතට අනුව විදේශ ණය ගෙවීමේ කටයුතු දැන් මහ බැංකුවෙන් ඉවත් කර මුදල් අමාත්යාංශයේ "රාජ්ය ණය කළමනාකරණ කාර්යාලයට" පවරා ඇත. එබැවින් 2026 ජනවාරි මස ඕස්ට්රේලියාවට ගෙවීමට තිබූ මෙම ඩොලර් මිලියන 2.5ක මුදල වෙනත් ගිණුම්වලට හරවා යවා ඇත්තේ මහ බැංකුවේ නොව, සෘජුවම මුදල් අමාත්යාංශයේ (භාණ්ඩාගාරයේ) පද්ධති හරහාය.
මෙය මුදල් අමාත්යාංශයේ පද්ධතියට එල්ල වූ සෘජු හැකර් ප්රහාරයක් (Email Compromise) ලෙස බැලූ බැල්මට පෙනී ගියද, විමර්ශන හරහා ඉඟි කෙරෙන්නේ මෙය හුදෙක් බාහිර හැකින් සිදුවීමකට වඩා, අභ්යන්තර නිලධාරීන්ගේ දුර්වලතා හෝ ඔවුන්ගේ සහයෝගය මත සිදුකළ අතිශය සැලසුම් සහගත සොරකමක් වීමේ සම්භාවිතාවය වැඩි බවයි. දැනටමත් ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් කිහිපදෙනෙකුගේ වැඩ තහනම් කර ඇති මෙම සිදුවීමේ මූල්යමය වටිනාකම බැඳුම්කර වංචාවට හෝ NDB වංචාවට වඩා කුඩා විය හැකි වුවත්, ඉන් නිරූපණය වන "පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වය" (Systemic Failure) අතිවිශාලය.
නිගමනය:
නියාමකයින්ගේ ඇස් වසා රාජ්ය භාණ්ඩාගාරයේ සල්ලි හැකර්වරුන්ගේ ගිණුම්වලට යන රටක, කොමර්ෂල් බැංකුවටත් පසුව දැන් NDB බැංකුවටත් මෙවැනි ඉරණමක් අත්වීම හුදු අහඹුවක් නොවේ. රුපියල් බිලියන ගණනින් මුදල් වංචා වී අවසන් වන තුරු අභ්යන්තර විගණන පද්ධති සහ මහ බැංකුවේ අධීක්ෂණ යාන්ත්රණ නිද්රාශීලීව පසුවීම බරපතල ඛේදවාචකයකි. එයින් මනාව තහවුරු වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත මූල්ය හා වාණිජ බැංකු ක්ෂේත්රයම පාරිභෝගික විශ්වාසය අහිමි වීමේ දැවැන්ත පද්ධතිමය අර්බුදයක් කරා වේගයෙන් ගමන් කරමින් පවතින බවයි. මෙම NDB විමර්ශනය, හුදෙක් එක් බැංකුවක වංචාවක් සෙවීමට වඩා සමස්ත මූල්ය පද්ධතියම සම්පූර්ණයෙන්ම ශුද්ධ පවිත්ර කිරීමේ තීරණාත්මක කඩඉමක් විය යුතුය.
# නිරෝමි සුබ්රමනියම්
