භූ දේශපාලනික මිත්‍යාව පිටුපස සැඟවුණු ආර්ථික සූරාකෑම!

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ඉතිහාසයේ වාර්තාගත දැවැන්තම සෘජු විදේශ ආයෝජනයක් (FDI) ලෙස

හුවා දැක්වුණු, ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.7 සිට 4.5 දක්වා අගයක් සහිත හම්බන්තොට සයිනොපෙක් (SINOPEC) තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය අත්හිටුවීමට අමාත්‍ය මණ්ඩල සාකච්ඡා කමිටුව (CANC) ගත් නිර්දේශයත් සමඟ මෙරට දේශපාලන හා මාධ්‍ය අවකාශය තුළ දැවැන්ත ආන්දෝලනයක් නිර්මාණය වී තිබේ.

ඇතැම් දේශපාලන ධාරාවන්, ප්‍රධාන ධාරාවේ මාධ්‍ය සහ ඊනියා සිවිල් සංවිධාන විසින් මෙය චීනය හිතාමතා කොන් කිරීමක් හෝ ඉන්දියානු භූ දේශපාලනික උගුලකට හසුව ගත් තීරණයක් ලෙස ලේබල් කිරීමට දැඩි පරිශ්‍රමයක යෙදී සිටිති.

එහෙත්, නිල ලේඛන සහ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය විමර්ශනය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ මෙම තීන්දුව හුදු කලාපීය බල අරගලයක ප්‍රකාශනයක් නොව, මෙරටට හිමිවිය යුතු ජාතික ධනය සහ විදේශ විනිමය ඒකපාර්ශ්විකව පිටරටකට ඇදී යාම වළක්වා ගනිමින් ජාතික ආර්ථික ස්වෛරීභාවය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා ගත් අත්‍යවශ්‍ය නීතිමය හා ආර්ථික ප්‍රතිචාරයක් බවයි.

නිල නෛතික ලේඛනය: CANC කමිටුව නියෝග කළ නියම තීන්දුව 

මෙම ව්‍යාපෘතියේ ආරම්භය සනිටුහන් වූයේ 2023 නොවැම්බර් 27 දිනැති අමප/23/2158/621/096/විබිආර් දරන අමාත්‍ය මණ්ඩල තීරණය මඟිනි. එහෙත්, ව්‍යාපෘතියේ මූලික එකඟතාවලින් බැහැරව චීන පාර්ශ්වය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද අහිතකර කොන්දේසි දීර්ඝ ලෙස විමර්ශනය කළ අමාත්‍ය මණ්ඩල සාකච්ඡා කමිටුව (CANC) සහ ව්‍යාපෘති කමිටුව (PC) 2026 නොවැම්බර් මාසයේදී අමාත්‍ය මණ්ඩලය වෙත තීරණාත්මක නිර්දේශ දෙකක් ඉදිරිපත් කළේය.

1. ප්‍රදානය ස්ථිරවම අවලංගු කිරීම:- අපනයන කේන්ද්‍රීය පිරිපහදුවක් සහ නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථානයක් ඉදිකිරීම සඳහා චීනයේ 'China Petroleum & Chemical Corporation' වෙත ලබා දී තිබූ අනුමැතිය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කිරීම.

2. නව යෝජනා කැඳවීම (Fresh RFP):- විවෘත, තරගකාරී සහ විනිවිදභාවයෙන් යුතු නව ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියක් හරහා සුදුසු විදේශීය ආයෝජකයෙකු තෝරාගැනීම.

මෙම තීරණාත්මක නිල නිර්දේශය සඳහා කමිටු සභාපති බී.කේ. ප්‍රභාත් චන්ද්‍රකීර්ති, සාමාජික මහාචාර්ය කේ.ටී.එම්. උදයංග හේමපාල සහ සාමාජික ඒ.කේ.ඩී.ඩී.ඩී. අරන්දර යන නිලධාරීහු වගකීමෙන් යුතුව අත්සන් තබා ඇත.

සයිනොපෙක් ඉල්ලා සිටි ලාභ අධිකාරීත්වය සහ විලෝපික ගිවිසුම් වගන්ති

ශ්‍රී ලංකා රජය මත අධික මූල්‍ය හා පාරිසරික පිරිවැයක් පටවමින්, තමන් සතු ලාභ ආන්තිකය පමණක් උපරිම කරගැනීමට සයිනොපෙක් සමාගම ගෙන ආ කොන්දේසි පෙළගැස්ම විමර්ශනය කිරීමේදී, ඔවුන් මෙරට ආර්ථිකය හැසිරවීමට උත්සාහ කළ ආකාරය පැහැදිලි වේ.

• දේශීය වෙළෙඳපොළ ආක්‍රමණය කිරීම (40% කෝටාව)

මූලික ටෙන්ඩර් කොන්දේසි (RFP) අනුව මෙය 80%ක් අපනයනය ඉලක්ක කරගත් පිරිපහදුවක් වූ අතර, දේශීයව අලෙවි කිරීමට අවසර තිබුණේ 20%ක උපරිමයකට යටත්වය. එහෙත් සාකච්ඡා අතරතුර සයිනොපෙක් සමාගම දිනකට පිරිපහදු කෙරෙන බැරල් 200,000ක ධාරිතාවෙන් 40%ක් (බැරල් 80,000ක්) දේශීය පාරිභෝගිකයන් වෙත සෘජුවම අලෙවි කිරීමේ නෛතික හිමිකම ඉල්ලා සිටියේය. මෙරට සමස්ත දෛනික ඉන්ධන අවශ්‍යතාවය ඉක්මවා යන මෙවැනි සැපයුමක් වෙළෙඳපොළට මුදාහැරීම හරහා දැනට 50%කට වැඩි වෙළෙඳපොළ කොටසක් දරන ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ (CPC) මූල්‍ය පැවැත්ම මුළුමනින්ම බිඳවැටී, ජාතික ඉන්ධන සැපයුමේ ස්වෛරීභාවය විදේශීය බහුජාතික සමාගමක් අතට පත්වීමේ බරපතළ අවදානමක් නිර්මාණය විය.

• වසර 35ක ආයතනික බදු නිදහස (Tax Holiday)

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහන යටතේ මෙරට සාමාන්‍ය ජනතාව සහ ව්‍යාපාර දැඩි බදු බරකට යටත් කර ඇති පසුබිමක, සයිනොපෙක් සමාගම වසර 35ක පූර්ණ ආයතනික ආදායම් බදු නිදහස් කිරීමක්, රඳවා ගැනීමේ බදු (withholding tax) සහ තීරුබදු නිදහස් කිරීම් ඉල්ලා සිටියේය. මෙයින් පෙනී යන්නේ ඩොලර් බිලියන ගණනක ලාභ උපයාගෙන ඒවා කිසිදු ශතයක බද්දක් රජයට නොගෙවා විදේශගත කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ බවයි. දේශීය ජනතාව පීඩාවට පත් කරමින් විදේශීය සමාගමකට මෙවැනි බදු ක්ෂේමභූමියක් සැපයීම දේශීය බදු සාධාරණත්වයට එල්ල කළ මරු පහරකි.

• පාරිසරික ආරක්ෂණය සහ ජල වගකීම් මඟහැරීම

දිනකට බැරල් 200,000ක පිරිපහදුවකට අත්‍යවශ්‍ය වන නෛතික පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් (EIA) වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කිරීම සමාගම විසින් දිගින් දිගටම මඟහරින ලදී. ඊටත් වඩා භයානක කරුණ නම්, පිරිපහදුවේ දැවැන්ත ජල අවශ්‍යතාව වෙනුවෙන් මුහුදු ජලය පිරිසිදු කරන පවිත්‍රාගාරයක් (desalination plant) ඉදිකිරීමේ මූල්‍ය හා මෙහෙයුම් වගකීම භාරගැනීම සමාගම ප්‍රතික්ෂේප කර, හම්බන්තොට ප්‍රදේශයේ සීමිත පානීය සහ භූගත ජල සම්පත් සූරාකෑමට සැලසුම් කිරීමයි.

• රාජ්‍ය මට්ටමේ වරප්‍රසාද සහ අතිරේක ඉඩම් ඉල්ලීම්

මූලික සැලසුමට පරිබාහිරව තවත් අක්කර 100 සිට 200 දක්වා ඉඩම් ප්‍රමාණයක් ඉල්ලා සිටි සයිනොපෙක් සමාගම, CPC ආයතනයට සමාන රාජ්‍ය මට්ටමේ වරප්‍රසාද, විශේෂ විදේශ විනිමය නීති සහ තම පිරිපහදුවේ අතිරික්ත විදුලිය ජාතික පද්ධතියට අනිවාර්යයෙන් මිලදී ගන්නා ලෙස රජයට බලපෑම් කර තිබුණි.

"චීන විරෝධය සහ ඉන්දීය ගැතිභාවය" - විදේශ මුදලින් නඩත්තු වන ප්‍රචාරක ජාලයේ සැබෑ මුහුණුවර

සයිනොපෙක් ව්‍යාපෘතිය අත්හිටුවීම සම්බන්ධයෙන් ඇතැම් මාධ්‍ය ජාල සහ සමාජ ක්‍රියාකාරීන් මතු කරන ප්‍රධාන තර්කය වන්නේ මෙය ඉන්දියාව සතුටු කිරීමට ගත් "චීන විරෝධී" තීරණයක් බවයි. එහෙත්, මෙම වාචාල භූ දේශපාලනික කතිකාව පිටුපස සැබවින්ම ඇත්තේ විදේශීය අරමුදල් සහ මහජන මුදල් සූරාකෑම සාධාරණීකරණය කරන ප්‍රචාරක යාන්ත්‍රණයකි.

රටක ආර්ථිකයට කිසිදු ශුද්ධ ප්‍රතිලාභයක් අත්නොවන, බදු නොගෙවන, දේශීය සම්පත් ක්ෂය කරන සහ ජාතික ආයතන බිඳවට්ටන මෙවැනි ව්‍යාපෘති විවේචනයකින් තොරව වැළඳගත යුතු යැයි පවසන පාර්ශ්වයන්ගේ සැබෑ අරමුණ කුමක්ද? ගිවිසුමේ අන්තර්ගත වූ අතිශය අසාධාරණ කොන්දේසි වසන් කරමින්, හුදෙක් ඉන්දු-චීන ගැටුමක් ඉස්මතු කරමින් ජනතාව නොමඟ යවන ඇතැම් බලවේගවල න්‍යායපත්‍ර මෙහෙයවනු ලබන්නේ ජාතික අවශ්‍යතාව මත නොව, විදේශීය ආයතනවලින් ගලා එන මූල්‍යමය යැපීම් (Financial/Lobbying interests) මතය. ශ්‍රී ලංකාවට අත්වන ශුද්ධ පාඩුව පසෙක තබා, ආයෝජනයේ ඩොලර් වටිනාකම පමණක් පෙන්වා රට මුළා කිරීමට දරන උත්සාහය දේශපාලනිකව සහ ආර්ථික විද්‍යාත්මකව මුළුමනින්ම ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතුය.

චීන ඒකාධිකාරයට මෙන්ම ඉන්දීය පසුපස දොරේ ගනුදෙනුවලටද එකසේ විරෝධය

මෙම තීරණාත්මක සංධිස්ථානයේදී ජාතික අවශ්‍යතාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටින කිසිවෙකුට එක් විදේශීය බලවතෙකුගෙන් මිදී තවත් විදේශීය ආධිපත්‍යයකට යටත් වීමේ හැකියාවක් නැත.

චීන සමාගමේ අහිතකර කොන්දේසි හමුවේ ගිවිසුම අවලංගු කිරීමට කටයුතු කළ වත්මන් රජය, යම් හෙයකින් මෙම පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය හෝ මෙරට බලශක්ති වෙළෙඳපොළ යටිකූට්ටු සැලසුමක් ඔස්සේ ඉන්දියානු සමාගමකට (උදාහරණයක් ලෙස අදානි හෝ ඉන්දියන් ඔයිල් සමාගමට) පවරාදීමට හෝ ඉන්දියාවේ කලාපීය බලපෑමට හිස නැමීමට උත්සාහ කරන්නේ නම්, ඊට එරෙහිවද දැඩි ජනතා සහ නෛතික විරෝධය එල්ල විය යුතුය.

බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය යනු රටක කොඳුනාරටියයි. චීනයේ ආර්ථික සූරාකෑම බැහැර කරන අතරතුර ඉන්දියාවේ දේශපාලන හා වෙළෙඳ අධිකාරීත්වයට ජාතික සම්පත් බිලිදීම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකිය. විදේශ ප්‍රතිපත්තිය හෝ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය කිසිදු භූ දේශපාලනික අක්ෂයක අතකොළුවක් නොවිය යුතු අතර, රජය විසින් කැඳවනු ලබන නව යෝජනා ක්‍රමවේදය (Fresh RFP) ඉන්දියාව, චීනය, මැදපෙරදිග හෝ බටහිර වේවා ඕනෑම සුදුසු ආයෝජකයෙකුට විවෘත වූ, රටට උපරිම වාසි අත්වන එකක් විය යුතුය.

එකම ශක්‍ය මාවත : සපුගස්කන්ද සහ ජාතික බලශක්ති ස්වෛරීභාවය

විදේශීය ආයෝජන මඟින් රටේ වෙළෙඳපොළ ආක්‍රමණය කිරීමට ඉඩ නොතබා, CANC කමිටුව නිර්දේශ කළ පරිදි 100%ක් රජය සතු සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුව නවීකරණය කර පුළුල් කිරීමේ (SOREM) ජාතික වැඩපිළිවෙළ කඩිනම් කිරීම රජයේ ප්‍රමුඛතාව විය යුතුය.

දැනට දිනකට බැරල් 50,000ක් සකසන සපුගස්කන්ද නවීකරණය කිරීම තුළින්,

වටිනා විදේශ විනිමය රට තුළ ඉතිරි වේ-

නිමි ඉන්ධන ආනයනය වෙනුවට ලෝක වෙළෙඳපොළෙන් (ඇමරිකාව හෝ වෙනත් විකල්ප සැපයුම්කරුවන්ගෙන්) තරගකාරී මිලට බොරතෙල් ආනයනය කර මෙරටදීම පිරිපහදු කිරීමෙන් ලැබෙන පිරිපහදු ලාභය (crack spread) සම්පූර්ණයෙන්ම රට තුළ රඳවාගත හැකිය.

අතුරු නිෂ්පාදනවලින් දේශීය ආර්ථිකය සවිමත් වේ:-

මාර්ග සංවර්ධනයට අවශ්‍ය බිටුමන් (තාර), කර්මාන්ත සහ විදුලිබලයට අවශ්‍ය දැවිතෙල් හා නැප්තා දේශීයව නිපදවා ගැනීමෙන් ආනයන පිරිවැය සීමා වේ.

භාණ්ඩාගාරයට සෘජු ආදායමක් හිමි වේ:-

විදේශීය සමාගම්වලට වසර 35ක බදු නිදහස් කිරීම් ලබාදෙනවා වෙනුවට, ජාතික පිරිපහදුව උපයන සමස්ත ලාභාංශ ශ්‍රී ලංකා මහා භාණ්ඩාගාරයට බැරවීමෙන් මහජන සුබසාධනය ශක්තිමත් කළ හැකිය.

ආයෝජනයක ප්‍රමාණය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4ක් වුවද 40ක් වුවද, ඉන් රටේ නීතිය, පරිසරය, ජාතික ආයතන සහ රාජ්‍ය ආදායම විනාශ වන්නේ නම් එවැනි ව්‍යාපෘතිවලින් ශ්‍රී ලංකාවට කිසිදු ඵලක් නැත. හම්බන්තොට සයිනොපෙක් ගනුදෙනුව අත්හිටුවීම යනු ජාතික ආර්ථික ස්වෛරීභාවය පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකාව තැබූ නීතිමය සහ ප්‍රතිපත්තිමය පියවරකි. ඉදිරියේදී කළ යුත්තේ, විදේශ බලවේගවල න්‍යායපත්‍රවලට හෝ ව්‍යාජ භූ දේශපාලනික බිල්ලන්ට බිය නොවී, විදේශ විනිමය රට තුළ රඳවාගන්නා විනිවිදභාවයෙන් යුතු ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් මත රට ඉදිරියට ගෙන යාමයි.