ශ්රී ලංකාවේ බෞද්ධ උරුමය සහ ශාසනික ව්යුහය තුළ අනුරාධපුර අටමස්ථානාධිපති ධුරය යනු අතිශය උත්තරීතර සහ
ගෞරවනීය පදවියකි. එහෙත්, 2026 මැයි මස 08 වන දින අනුරාධපුර ප්රධාන මහේස්ත්රාත් අධිකරණයෙන් නිකුත් වූ නියෝගයක් සමග එම පදවියේ සමාජයීය හා ආගමික ප්රතිරූපය දැවැන්ත කම්පනයකට ලක් විය. අනුරාධපුර ප්රධාන මහේස්ත්රාත් සසිඳු වික්රමරත්න විසින් අටමස්ථානාධිපති පල්ලේගම හේමරතන නායක හිමියන් සහ 15 හැවිරිදි දැරියකගේ මව අත්අඩංගුවට ගැනීම සඳහා වරෙන්තු නිකුත් කරනු ලැබුවේ, නීතියේ ආධිපත්යය (Rule of Law) ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව සමාජයට ප්රබල පණිවිඩයක් ලබා දෙමිනි.
මෙම සංවේදී සිදුවීම හුදෙක් නීතිමය රාමුවකට පමණක් කොටු කළ නොහැක්කකි. එය ශ්රී ලාංකේය සමාජයේ අභ්යන්තර මනෝභාවය, අප විශ්වාස කරන සදාචාරාත්මක ව්යුහයන් සහ ප්රශ්න කළ නොහැකි බලය හමුවේ සාමාන්ය සමාජය හැසිරෙන ආකාරය පිළිබඳ තීරණාත්මක කියවීමක් අප වෙත ගෙන එයි.
උත්තරීතර සදාචාරාත්මක අඩිතාලම දෙදරුම් කෑම
ඕනෑම සමාජයක් සිය පැවැත්ම, සදාචාරය සහ අර්ථය සහතික කර ගැනීම සඳහා දැවැන්ත සංකේතාත්මක ව්යුහයක් මත යැපෙයි. ශ්රී ලාංකේය සමාජය තුළ මෙම භූමිකාව නියෝජනය කරනු ලබන්නේ ආගමික ආයතන සහ එහි ඉහළම පූජ්යස්ථානයන් විසිනි. අටමස්ථානාධිපති ධුරය යනු එම සදාචාරාත්මක පිළිවෙළේ මුදුන්මල්කඩකි.
මෙම සිදුවීම හරහා සමාජය තුළ අතිමහත් කම්පනයක් ඇතිවූයේ හුදෙක් ළමා අපයෝජනයක් සිදු වූවා යැයි කියන චෝදනාව නිසාම පමණක් නොවේ; සමාජය මෙතෙක් කල් තමන්ගේ සදාචාරාත්මක අඩිතාලම ලෙස කොන්දේසි විරහිතව විශ්වාස කළ ව්යුහය තුළ දෝෂ පැවතිය හැකි බවට හදිසියේම නිරාවරණය වීම නිසාවෙනි. සම්ප්රදායික සමාජයේ ඇතැම් පිරිස් මෙය "ආගමට එරෙහි කුමන්ත්රණයක්" ලෙස අර්ථකථනය කිරීමට වහාම උත්සාහ කරන්නේ එබැවිනි. එය නීතිමය තර්කයකට වඩා, තමන්ගේම සදාචාරාත්මක පදනම බිඳවැටීමෙන් ඇතිවන මානසික කම්පනයෙන් සහ රික්තකයෙන් ගැලවීම සඳහා සමාජය විසින්ම ගොඩනගා ගන්නා මනෝවිද්යාත්මක ආරක්ෂණ යාන්ත්රණයක් (Defense mechanism) ලෙස වටහාගත යුතුය. යථාර්ථය දරාගැනීමට අපහසු වූ විට, සමාජය කුමන්ත්රණ න්යායන් පසුපස සැඟවීමට උත්සාහ කරයි.
පූජනීයත්වයේ ආවරණය සහ ප්රශ්න කළ නොහැකි බලය
බලය යනු හුදෙක් නීතිරීති මත පමණක් නොව, එය නියෝජනය කරන ආවරණයන් මත යැපෙන යාන්ත්රණයකි. චීවරය සහ ඊට හිමිවන අසීමිත සමාජ ගෞරවය මෙහිදී ක්රියාත්මක වන්නේ අතිශය ප්රබල සංකේතාත්මක ආවරණයක් ලෙසිනි. සමාජයක් යම්කිසි පුද්ගලයෙකුට හෝ ආයතනයකට ප්රශ්න කළ නොහැකි අසීමිත ගෞරවයක් සහ බලයක් ලබා දුන් විට, නීතියට හෝ සදාචාරයට යටත් නොවන 'අන්ධ කලාපයක්' (Blind spot) නිරායාසයෙන්ම නිර්මාණය වේ.
පල්ලේගම හේමරතන හිමියන් යනු හුදෙක් ආගමික නායකයෙකු පමණක් නොවේ. ඉන්දීය අග්රාමාත්ය නරේන්ද්ර මෝදි, ටිබෙට් ආධ්යාත්මික නායක දලයි ලාමා වහන්සේ වැනි ජාත්යන්තර නායකයින් සමග මෙන්ම, මෙරට රාජ්ය නායකයින් දක්වා කිට්ටු සබඳතා පැවැත්වූ ප්රබල පෞරුෂයකි. මෙවැනි චෝදනා හරහා සමාජයට විවෘත වන්නේ, එම පූජනීයත්වයේ ආවරණයට මුවා වී ක්රියාත්මක වීමට ඉඩකඩ ඇති අධිපතිවාදී බලයේ අඳුරු පැතිකඩයි. ආයතනික කීර්තියට හානි වේ යැයි බියෙන් මෙවැනි සිදුවීම් වසන් කිරීමට ඇතැම් පාර්ශව උත්සාහ කරන්නේ ද මෙම අසීමිත බල ව්යුහයට ඇති බිය නිසාවෙනි.
අධිකාරිය ඉදිරියේ අසරණ වන සමාජය: මවගේ භූමිකාව විග්රහ කිරීම
මෙම නඩුවේ වඩාත්ම සංකීර්ණ සහ කම්පන සහගත මානයක් වන්නේ වින්දිත දැරියගේ මව දෙවන සැකකාරිය ලෙස නම් කර තිබීමයි. මවක් තම දරුවාගේ ආරක්ෂාව වෙනුවට පෙනී නොසිට, අපරාධයකට අනුබල දෙන තත්ත්වයට පත්වූයේ කෙසේද යන්න තාර්කිකව විමසා බැලිය යුතුය.
මෙය බලය සහ අධිකාරිය ඉදිරියේ පුද්ගලයා අසරණ වන ආකාරය පිළිබඳ කදිම නිදසුනකි. දැවැන්ත සමාජ පිළිගැනීමක් සහ ප්රශ්න කළ නොහැකි ආගමික අධිකාරියක් ඉදිරියේ, සාමාන්ය පුරවැසියාගේ විචාර බුද්ධිය සහ සදාචාරාත්මක මාලිමාව අක්රිය වීමේ අවදානමක් පවතී. ආගමික නායකයාගේ රූපය සහ බලය කෙතරම් දැවැන්තද යත්, එය ඉදිරියේදී මව තම දරුවා පිළිබඳ ඇති මාතෘ හැඟීමට වඩා, එම අධිකාරියේ කැමැත්තට යටත් වීමට පෙළඹෙන්නට ඇත. මෙය හුදෙක් එක් මවකගේ තනි වරදක් ලෙස ලඝු කළ නොහැක. එය අපගේ සමාජය බලය සහ පූජනීයත්වය ඉදිරියේ කොන්දේසි විරහිතව යටත් වීමට දක්වන නැඹුරුවෙහි ඛේදනීය ප්රතිඵලයකි.
නීතියේ වෛෂයික බැල්ම සහ වින්දිත කේන්ද්රීය යුක්තිය
වසර ගණනාවක් පුරා සමස්ත සමාජයම අටමස්ථානාධිපතිවරයා දෙස බැලුවේ භක්තියෙන් සහ ගෞරවයෙන් පිරි පූජනීය බැල්මකිනි. එහෙත් සමාජ මාධ්යයේ දැඩි බලපෑම මත මෙන්ම ජාතික ළමා රක්ෂණ අධිකාරියේ (NCPA) මැදිහත්වීම සහ මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේ නියෝගය හරහා මෙම සම්ප්රදායික බැල්ම වෙනස් විය. එහිදී අදාළ සිදුවීම මතට පතිත වූයේ පූජනීයත්වය, සමාජ තරාතිරම හෝ දේශපාලන සබඳතා නොපෙනෙන "නීතියේ වෛෂයික බැල්මයි". නීතියට පෙනුණේ ආගමික නායකයෙකු නොව, චෝදනාවට ලක්වූ සැකකරුවෙකු සහ ආරක්ෂාව අහිමි වූ වින්දිත දැරියකි.
හිටපු මහාධිකරණ විනිසුරු ප්රීති ඉනෝකා රණසිංහ ගේ නායකත්වයෙන් යුත් NCPA ආයතනය, හුදෙක් වාචික සාක්ෂි මත පමණක් නොයැපී, වෛද්ය හා DNA වාර්තා වැනි විද්යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව විමර්ශන මෙහෙයවීම මෙහිදී තීරණාත්මක විය. අධිකරණය විසින් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් සහ විදෙස් ගමන් තහනමක් නිකුත් කිරීම යනු හුදෙක් නීතිමය පියවරක් පමණක් නොවේ; එය ආගමික හෝ සමාජයීය නායකයින් කිසිදා වැරදි නොකරන බවට සමාජය ගොඩනගාගෙන තිබූ මායාව ඉරා දැමීමකි.
නිගමනය
අධිකරණ වරෙන්තුව නිකුත් වීමට පෙර, සැකකරුගේ සමාජ තරාතිරම හේතුවෙන් පොලිස් විමර්ශනවල යම් ප්රමාදයක් දක්නට ලැබුණු බව සත්යයකි. එහෙත් අධිකරණයේ මැදිහත්වීම හරහා එම සියලු බාධක ජයගැනීමට නීතිය සමත් විය.
පල්ලේගම හේමරතන හිමියන් සහ අදාළ දැරියගේ මවට එරෙහිව ක්රියාත්මක වන මෙම අධිකරණ ක්රියාවලිය, ශ්රී ලංකාවේ නීති පද්ධතියේ විනිවිදභාවය උරගා බලන බරපතල පරීක්ෂණයකි.
මෙම සිදුවීම මගින් ශ්රී ලාංකේය සමාජයට බල කරනු ලබන්නේ, තමන් විසින්ම ගොඩනගා ගත් සහ පෝෂණය කළ බල ව්යුහයන් දෙස විචාරාත්මකව බැලීමටයි. පූජනීයත්වයේ ආවරණය පිටුපස සැඟවුණු බලයේ ආධිපත්යය හඳුනාගැනීමත්, සමාජ මිත්යාවන්ගෙන් මිදී වින්දිතයාගේ යථාර්ථය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමත්, සැබෑ ප්රජාතන්ත්රවාදී සහ යුක්තිගරුක සමාජයක් ගොඩනැගීමේ මූලිකම පදනම වනු ඇත. යුක්තිය ඉදිරියේ කිසිවෙකුත්, කිසිදු ආයතනයකුත් නීතියට ඉහළින් නොමැත.
# නිරෝමි සුබ්රමනියම්
