මැතිවරණ කොමිසමේ අලුත් සටන
ශ්‍රී ලාංකීය ඡන්දදායකයාගේ තීරණ ගැනීම් කෙරෙහි සමාජ මාධ්‍ය සහ
කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරමින් ඇති බවත්, එය අනාගතයේදී අතිශය භයානක තත්ත්වයක් නිර්මාණය කරනු ඇති බවත් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව අනතුරු අඟවයි.
'Democracy Reporting International' සහ 'Factum' ආයතන සිදු කළ සමීක්ෂණ දත්ත උපුටා දක්වමින් ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ පසුගිය පළාත් පාලන, ජනාධිපති සහ 2024 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණවලදී මෙම තත්ත්වය පැහැදිලිව දක්නට ලැබුණු බවයි.
මෙම තත්ත්වයේ වඩාත්ම අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණ වන්නේ මැතිවරණ නීතියෙන් පනවා ඇති 'නිහඬ කාලසීමාව' සමාජ මාධ්‍ය ක්‍රියාකාරීන් විසින් ඉතා පහසුවෙන් අතික්‍රමණය කිරීමයි. ජනාධිපතිවරණයට සාපේක්ෂව පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී ඔවුන්ගේ සමස්ත ක්‍රියාකාරීත්වය යම් අඩුවීමක් පෙන්නුම් කළද, නිහඬ කාලසීමාව තුළ ඔවුන්ගේ මැතිවරණ සම්බන්ධ අන්තර්ගතයන් 39% සිට 46.8% දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. මෙය සාම්ප්‍රදායික මැතිවරණ නීති, ඩිජිටල් යුගය හමුවේ අභියෝගයට ලක්ව ඇති බවට කදිම නිදසුනකි.
සමීක්ෂණ දත්ත අනුව, දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන්ගේ වැඩිම අවධානයක් දිනාගත් පක්ෂය බවට ජාතික ජන බලවේගය (NPP) පත්ව ඇත. ඔවුන්ට සමාජ මාධ්‍ය සඳහන් කිරීම් (Mentions) 715ක් ලැබී ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණට (SLPP) 177ක් ද, එක්සත් ජාතික පක්ෂයට (UNP) 125ක් ද, සමගි ජන බලවේගයට (SJB) 116ක් ද වශයෙන් හිමිව තිබේ. නිහඬ කාලසීමාව තුළදීත් මෙම රටාව එලෙසම පැවතීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ නියාමනයෙන් තොර ඩිජිටල් අවකාශය දේශපාලන ප්‍රචාරණයේ ප්‍රධානතම අවි ගබඩාව බවට පත්ව ඇති බවයි.
මෙම ඩිජිටල් අරාජිකත්වය පාලනය කිරීම සඳහා මැතිවරණ කොමිසම උප-ව්‍යාපෘති 9කින් යුත් මෙහෙයුම් රාමුවක් හඳුන්වා දී ඇත. නීති සහ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රතිසංස්කරණ, කෘත්‍රිම බුද්ධියෙන් නිර්මාණය කළ අන්තර්ගතයන් හඳුනාගැනීම, තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේ ජාලයක් මෙන්ම ෆේස්බුක් සහ යූටියුබ් වැනි සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා සමග අසත්‍ය තොරතුරු පාලනය සඳහා ඍජුව සාකච්ඡා කිරීම ඊට ඇතුළත් වේ. මෙය කාලෝචිත පියවරක් වුවද, වේගයෙන් වෙනස් වන තාක්ෂණය හමුවේ මෙම යාන්ත්‍රණයන් කෙතරම් ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කළ හැකිද යන්න විවෘත ගැටලුවකි.
අනෙක් අතට, මෙම සමීක්ෂණයෙන් හෙළිවන දේශපාලන යථාර්ථයේ ඇති පරස්පරතාවය ඉතා විචාරාත්මක ය. ජනතාව තුළ සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන පක්ෂ කෙරෙහි පවතින විශ්වාසය බිඳ වැටී ඇති බව සමීක්ෂණය පෙන්වා දෙයි. එහෙත්, මෙම වසරේ ජනවාරි වන විට නව දේශපාලන පක්ෂ 41ක් ලියාපදිංචිය සඳහා ඉල්ලුම් කර ඇත. මේ වන විටත් ලියාපදිංචි පක්ෂ 84ක් පවතින අතර ඉන් 27ක්ම අක්‍රීය මට්ටමේ පවතී.
පක්ෂ කෙරෙහි විශ්වාසය බිඳවැටී ඇති සමාජයක, තවත් නව පක්ෂ දුසිම් ගණනක් බිහිවීමට උත්සාහ කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලන ව්‍යුහයේ පවතින ඛේදවාචකයයි. අවසාන වශයෙන්, සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය විසින් ඡන්දදායකයාගේ මනස හැසිරවීම වළක්වා ගැනීමට නම්, මැතිවරණ නීති යාවත්කාලීන කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන අතර, ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයෙන් යුත් වඩාත් විචාරශීලී ඡන්දදායකයෙකු නිර්මාණය කිරීමද අත්‍යවශ්‍ය වේ.
