අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්යක්ෂ, ජ්යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී ශානි අබේසේකර ට
නියෝජ්ය පොලිස්පති ධූරයක් ලබා දෙන ලෙස පොලිස්පතිවරයා විසින් ජාතික පොලිස් කොමිෂන් සභාවට කළ නිර්දේශය ප්රතික්ෂේප වීමත්, ඉන් අනතුරුව එය පරිපාලන අභියාචනා විනිශ්චය කොමිෂන් සභාව දක්වා දුරදිග යාමත් මේ වන විට නෛතික සහ දේශපාලනික කතිකාවතක් නිර්මාණය කර තිබේ.
මෙය හුදෙක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ තනතුරක් පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් නොවේ; එය ශ්රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව, ආයතන සංග්රහය සහ රාජ්ය පරිපාලනය කෙරෙහි වන දේශපාලන බලහත්කාරය අතර පවතින බරපතළ ගැටුම නිරූපණය කරන සජීවී උදාහරණයකි.
ඕනෑම කණිෂ්ඨ රාජ්ය සේවකයෙකු පවා සිය මූලික පරිපාලන දැනුම හරහා අවබෝධ කරගෙන සිටින ආයතන සංග්රහයේ ප්රතිපාදන, ඉහළම පුටුවල සිටින නිලධාරීන් විසින් නොසලකා හැරීමට උත්සාහ කරන්නේ ඇයිද යන්න මෙහිදී විමර්ශනය කළ යුතුමය.
ආයතන සංග්රහයේ "සාමාන්ය දැනීම" සහ උසස්වීම් පිළිබඳ නීතිය
ශ්රී ලංකා රාජ්ය සේවයේ බයිබලය බඳු වූ "ආයතන සංග්රහය" (Establishments Code) යනු රාජ්ය නිලධාරියෙකුගේ පත්වීමේ සිට විශ්රාම යාම දක්වා සියලු ක්රියාවලීන් පාලනය කරන නෛතික ලියවිල්ලයි. ආයතන සංග්රහයේ II වැනි කාණ්ඩය (පත්වීම්) සහ XI වැනි කාණ්ඩය (උසස්වීම්) අනුව, රාජ්ය සේවයේ "උසස්වීමක්" යනු කුමක්දැයි ඉතා පැහැදිලිව අර්ථ දක්වා ඇත.
- ස්ථිර සේවය සහ උසස්වීම්: නීතියට අනුව, තනතුරක උසස්වීමක් හිමිවන්නේ ස්ථිර සහ විශ්රාම වැටුප් සහිත (Permanent and Pensionable) සේවයේ නියුතු, අනුමත කාර්ය මණ්ඩලයේ (Approved Cadre) සිටින නිලධාරියෙකුට පමණි. උසස්වීමක් යනු නිලධාරියෙකුගේ අඛණ්ඩ සේවා කාලය, කුසලතාවය සහ අදාළ විභාග සමත්වීම මත, අනුමත උසස්වීමේ පටිපාටියකට (Scheme of Recruitment/Promotion - SOR) යටත්ව ඊළඟ වැටුප් තලයට හෝ තනතුරට පත් කිරීමයි.
- කොන්ත්රාත් පදනම යනු කුමක්ද?: යම් රාජ්ය නිලධාරියෙකු සිය අනිවාර්ය විශ්රාම ගැන්වීමේ වයස (වර්තමානයේ අවුරුදු 60) සම්පූර්ණ කළ විට, ඔහුගේ ස්ථිර සේවා කාලය නීත්යානුකූලව අවසන් වේ. ඉන්පසු රජයට ඔහුගේ සේවය තවදුරටත් අවශ්ය නම්, කැබිනට් අනුමැතියක් හෝ රාජ්ය සේවා කොමිසමේ අනුමැතිය මත "කොන්ත්රාත් පදනම" (Contract Basis) යටතේ සේවා දිගුවක් ලබා දිය හැක. මෙය පෙර තිබූ ස්ථිර සේවයේම දිගුවක් නොව, පැහැදිලිවම නිශ්චිත කාලසීමාවකට යටත් වූ නව සේවා ගිවිසුමකි.
ශානි අබේසේකර මේ වන විට පසුවන්නේ විශ්රාම යාමෙන් පසු ලබාදුන් වසරක කොන්ත්රාත් සේවා දිගුවකය. සාමාන්ය පරිපාලන නීතිය යටතේ කොන්ත්රාත් නිලධාරියෙකුට දෙපාර්තමේන්තුවේ පුරප්පාඩු වන ස්ථිර තනතුරක් සඳහා (නියෝජ්ය පොලිස්පති වැනි) උසස්වීමක් ලබා දිය නොහැක. එය ආයතන සංග්රහයේ මූලික ප්රතිපාදනවලට මුළුමනින්ම පටහැනිය.
ව්යවස්ථාපිත නීතිය, නඩු තීන්දු සහ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වීම
මෙම අර්බුදය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව දක්වා දිවයයි. ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 12(1) වගන්තිය මගින් "සර්ව සාධාරණත්වයේ අයිතිය" හෙවත් නීතිය පසිඳලීමේ දී සහ ක්රියාත්මක කිරීමේ දී සමාන රැකවරණය ලැබීමේ අයිතිය තහවුරු කර ඇත.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ විභාග වූ රාජ්ය සේවා සහ පොලිස් උසස්වීම් පිළිබඳ මූලික අයිතිවාසිකම් (FR) නඩු ගණනාවකදී (උදාහරණයක් ලෙස විවිධ අවස්ථාවල ජාතික පොලිස් කොමිසමට එරෙහිව ගොනු වූ නඩුකරවලදී) ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය අවධාරණය කර ඇත්තේ, "බඳවාගැනීමේ සහ උසස්කිරීමේ අනුමත පටිපාටියෙන් (SOR) බාහිරව දෙනු ලබන ඕනෑම උසස්වීමක්, අදාළ තනතුර බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින සෙසු ස්ථිර නිලධාරීන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් කඩකිරීමක්" බවයි.
පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව තුළ නියෝජ්ය පොලිස්පති (DIG) තනතුරු යනු සීමිත පුරප්පාඩු ප්රමාණයක් (Cadre vacancies) ඇති ඉහළම තනතුරකි. ඒ සඳහා දැනටමත් ස්ථිර සේවයේ නියුතු ජ්යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරීවරුන් (SSP) පෝලිමේ බලා සිටී. ඔවුන්ට ඒ සඳහා "නීත්යානුකූල අපේක්ෂාවක්" (Legitimate Expectation) ඇත. ඒ සියල්ලන් මගහැර, කොන්ත්රාත් පදනමේ සිටින නිලධාරියෙකු එම ස්ථිර පුරප්පාඩුවකට පත් කිරීම යනු බරපතළ පරිපාලන වරදක් මෙන්ම සෙසු නිලධාරීන්ට කරන බලවත් අසාධාරණයකි. පොලිස් කොමිසම මෙම නිර්දේශය ප්රතික්ෂේප කර ඇත්තේ මෙම නෛතික සහ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත සත්යය මත පිහිටාගෙනය.
පොලිස්පතිවරයා මෙවැනි නීතිවිරෝධී ඉල්ලීමක් කළේ ඇයි?
දැන් පැන නගින ප්රධානතම ගැටලුව වන්නේ, වසර තිහකට අධික සේවා කාලයක් ඇති, පොලිස් ආඥා පනත සහ ආයතන සංග්රහය පිළිබඳ මනා පරිපාලනමය අවබෝධයක් ඇති පොලිස්පතිවරයෙකු, සාමාන්ය ලිපිකරුවෙකු පවා දන්නා මෙම නීතිමය බාධාව දැන දැනත් මෙවැනි ලිඛිත ඉල්ලීමක් කළේ ඇයිද යන්නයි. මීට ප්රධාන හේතු තුනක් බලපෑ හැක:
- විධායකයේ සහ දේශපාලන අධිකාරියේ බලහත්කාරය: ලංකාවේ රාජ්ය සේවයේ ඛේදවාචකය මෙයයි. ඉහළම දේශපාලන අධිකාරියට යම් නිලධාරියෙකුට වරප්රසාද ලබා දීමට අවශ්ය වූ විට, පවතින නීති රීති නොසලකා කටයුතු කිරීමට දෙපාර්තමේන්තු ප්රධානීන්ට දැඩි පීඩනයක් එල්ල වේ. තනතුර රැකගැනීම වෙනුවෙන් පරිපාලන නීති උල්ලංඝනය කරමින් ලිපි අත්සන් කිරීමට ඉහළ නිලධාරීන් මෙහිදී පෙළඹේ.
- "වගකීම පැවරීමේ" දේශපාලන උපක්රමය (Passing the Buck): පොලිස්පතිවරයා තමන්ට එල්ල වන දේශපාලන බලපෑමෙන් ගැලවීම සඳහා භාවිතා කළ උපක්රමයක් ලෙසද මෙය දැකිය හැක. එනම්, තමන්ට මෙය නීත්යානුකූලව කළ නොහැකි බව දේශපාලඥයින්ට කීමට ඇති නොහැකියාව නිසා, අදාළ ඉල්ලීම ස්වාධීන කොමිෂන් සභාවක් වන 'පොලිස් කොමිසම' වෙත යොමු කර ඇඟ බේරා ගැනීමයි. එවිට එය ප්රතික්ෂේප වීමේ අප්රසාදය සහ දේශපාලන කෝපය එල්ල වන්නේ තමන්ට නොව පොලිස් කොමිසමටය.
- පටු අරමුණු සහ කෘතගුණ දැක්වීම්: පරිපාලන නීතිය පසෙකලා, හුදෙක් පුද්ගලික සබඳතා හෝ යම් යම් පටු දේශපාලනික කාරණා මත අදාළ නිලධාරියා තෘප්තිමත් කිරීමේ අරමුණින් නීතියට පටහැනි නිර්දේශ නිකුත් කිරීම.
පුද්ගල සාධකයට වඩා ආයතනික පද්ධතිය වැදගත්ය
ශානි අබේසේකර යනු දක්ෂ විමර්ශකයෙකු විය හැකිය. ඔහු අතීතයේ මුහුණ දුන් දේශපාලන පළිගැනීම් වෙනුවෙන් ඔහුට යම් සාධාරණයක් ඉටු විය යුතු බවට සමාජ කතිකාවක් ද තිබිය හැකිය. එහෙත්, කිසිදු පුද්ගලයෙකු ආයතන සංග්රහයට හෝ රටේ නීතියට වඩා ඉහළින් සිටිය නොහැක. යම් හෙයකින් දේශපාලන බලපෑම මත හෝ අභියාචනා කොමිසම හරහා හෝ කොන්ත්රාත් නිලධාරියෙකුට ස්ථිර කාර්ය මණ්ඩලයේ උසස්වීමක් ලබා දුන්නොත්, එය ශ්රී ලංකා රාජ්ය සේවයේ මිනී පෙට්ටියට ගසන අවසන් ඇණය වනු ඇත. එය අනාගතයේදී ඕනෑම දේශපාලඥයෙකුට තමන්ට හිතවත්, විශ්රාම ගිය නිලධාරීන් කොන්ත්රාත් පදනමට ගෙනැවිත්, අත්තනෝමතික ලෙස ඔවුන්ට ඉහළ තනතුරු සහ උසස්වීම් ලබා දීමට අතිශය භයානක පූර්වාදර්ශයක් (Bad Precedent) සපයනු ඇත. ස්වාධීන කොමිෂන් සභා පිහිටුවා ඇත්තේම මෙවැනි දේශපාලන විගඩම්වලින් රාජ්ය තන්ත්රය ආරක්ෂා කර ගැනීමටය. නීතිය සැමට එක සේ ක්රියාත්මක විය යුත්තේ එබැවිනි.
# සිරිමලී ලියනගම
