කොළඹ වරායේ මෙහෙයුම් ඩිජිටල්කරණය කිරීම සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 17ක
ආයෝජනයක් සිදු කරන බව එක්සත් ජනපදය අද (16) නිවේදනය කළේය. සමුද්‍රීය වෙළෙඳාමේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම, ප්‍රමාදයන් සහ පිරිවැය අවම කිරීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණයි.
ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය සමඟ එක්ව ක්‍රියාත්මක කෙරෙන මෙම ව්‍යාපෘතිය හරහා වරාය මෙහෙයුම් විධිමත් කිරීම සඳහා නව ඩිජිටල් පද්ධති හඳුන්වා දෙනු ඇත. මෙම මුදල් හරහා 'සමුද්‍රීය ඒකීය කවුළුවක්' සහ 'වරාය ප්‍රජා පද්ධතියක්' යන අන්තර් සම්බන්ධිත පද්ධති දෙකක් සංවර්ධනය කෙරේ. නැව් සමාගම්, රේගු නිලධාරීන්, ආගමන විගමන බලධාරීන්, වරාය මෙහෙයුම්කරුවන් සහ ව්‍යාපාරිකයන් අතර තොරතුරු ඉලෙක්ට්‍රොනිකව හුවමාරු කර ගැනීමට ඉඩ සැලසීමෙන් කඩදාසි භාවිතය අඩු කිරීම සහ භාණ්ඩ සැකසීම වේගවත් කිරීම මින් අපේක්ෂා කෙරේ. මෙමගින් ඇමරිකානු සැපයුම් දාමයන් ශක්තිමත් කිරීම මෙන්ම දෙරට අතර වාණිජ අවස්ථා පුළුල් කිරීම ද අරමුණු කර ඇත.
ඇමරිකාවට හදිසියේම කොළඹ වරාය ගැන උනන්දුවක් ඇතිවූයේ ඇයි?
මතුපිටින් බලන කල මෙය වරාය නවීකරණය කිරීමේ තාක්ෂණික සහන ආයෝජනයක් ලෙස පෙනුණද, මෑතකාලීන භූ දේශපාලනික සිදුවීම් අධ්‍යයනය කිරීමේදී ඇමරිකාවේ මෙම උනන්දුව පිටුපස ඇති පුළුල් උපායමාර්ගික අරමුණු මනාව පැහැදිලි වේ.
චීන බලපෑමට එරෙහිව ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ බලය තුලනය කිරීම ශ්‍රී ලංකාව යනු ඉන්දියන් සාගරයේ කේන්ද්‍රස්ථානයයි.
පසුගිය දශකය තුළ චීනය ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කළේය (උදා: හම්බන්තොට වරාය, කොළඹ වරාය නගරය සහ කොළඹ වරායේ CICT පර්යන්තය). චීනයේ මෙම ව්‍යාප්තවාදයට එරෙහිව ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය තුළ තම බලය තහවුරු කර ගැනීමට ඇමරිකාවට අවශ්‍ය වී ඇත. කොළඹ වරාය ඩිජිටල්කරණය කිරීමේ පද්ධති ස්ථාපිත කිරීම හරහා වරායේ තොරතුරු හා දත්ත ජාලය සමඟ සමීපව කටයුතු කිරීමට සහ වක්‍රව යම් නිරීක්ෂණ බලයක් පවත්වා ගැනීමට ඇමරිකාවට අවස්ථාව හිමිවේ.
මෑතකාලීන දැවැන්ත ඇමරිකානු ආයෝජනවල දිගුවක් වීම මෙම ඩොලර් මිලියන 17ක ආයෝජනය හුදෙකලා සිදුවීමක් නොවේ.
2023 වසරේ අගභාගයේදී, ඇමරිකානු රජයට අයත් ජාත්‍යන්තර සංවර්ධන මූල්‍ය සංස්ථාව (DFC) විසින් ඉන්දියාවේ අදානි සමාගම (Adani Group) සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ජෝන් කීල්ස් සමාගම එක්ව ඉදිකරන කොළඹ වරායේ බටහිර ජාත්‍යන්තර පර්යන්තය (CWIT) සඳහා ඩොලර් මිලියන 553ක දැවැන්ත මූල්‍ය පහසුකමක් ලබා දෙන බව නිවේදනය කළේය. අද ප්‍රකාශයට පත් කළ ඩිජිටල්කරණ ව්‍යාපෘතිය, එම දැවැන්ත මූල්‍ය මැදිහත්වීමේම තවත් එක් තාක්ෂණික දිගුවක් ලෙස හැඳින්විය හැක. මින් පෙනී යන්නේ ඉන්දියාව සමඟ එක්ව කොළඹ වරාය තුළ චීන බලපෑමට එරෙහිව තමන්ගේ පැවැත්ම තහවුරු කරගැනීමට ඇමරිකාව සැලසුම් සහගතව කටයුතු කරන බවයි.
ගෝලීය සැපයුම් දාම සුරක්ෂිත කිරීම කොවිඩ් වසංගතය මෙන්ම මෑතකාලීනව රතු මුහුදේ හූති කැරලිකරුවන්ගේ ප්‍රහාර සහ මැදපෙරදිග අර්බුද හේතුවෙන් ගෝලීය සැපයුම් දාම දැඩි ලෙස කඩාකප්පල් විය.
ඇමරිකානු නිවේදනයේම පැහැදිලිව සඳහන් වන පරිදි, මෙම ආයෝජනයේ එක් ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ "ඇමරිකානු සැපයුම් දාමයන් ශක්තිමත් කිරීමයි". ලෝකයේ කාර්යබහුලම නැව් මාර්ගයක පිහිටි කොළඹ වරාය කාර්යක්ෂම වීම හා එහි ප්‍රමාදයන් අවම වීම, ආසියාව සහ බටහිර අතර භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කරන ඇමරිකානු සහ බටහිර සමාගම්වලට අතිශයින් වාසිදායක වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය සහ භූ දේශපාලනික අවකාශය ශ්‍රී ලංකාව මෑතකාලීනව මුහුණ දුන් දරුණු ආර්ථික අර්බුදයත් සමඟ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) සහාය ලබා ගැනීමට සහ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට සිදුවිය.
එහිදී ඇමරිකාව ප්‍රමුඛ බටහිර රටවල සහයෝගය ශ්‍රී ලංකාවට අත්‍යවශ්‍ය විය. මෙම ආර්ථික පසුබෑම, බටහිර රටවලට ශ්‍රී ලංකාව තුළ සිය ආර්ථික සහ උපායමාර්ගික ව්‍යාපෘති සඳහා මැදිහත්වීම් වැඩි කිරීමට කදිම දොරටුවක් විවෘත කර දී ඇත.
ඇමරිකාව විසින් කොළඹ වරායට ලබා දෙන මෙම ඩොලර් මිලියන 17ක ආයෝජනය ශ්‍රී ලංකාවට තාක්ෂණික වශයෙන් සහ ආර්ථික වශයෙන් විශාල ප්‍රතිලාභයක් ගෙන දෙන බව නොරහසකි. එය වරායේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නංවනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ මෙය හුදු පරාර්ථකාමී ආධාරයකට වඩා, චීනයට එරෙහිව ඉන්දියන් සාගරයේ තම ආධිපත්‍යය සහ බටහිර සැපයුම් දාමයන් සුරක්ෂිත කර ගැනීම සඳහා ඇමරිකාව ක්‍රියාත්මක කරන පුළුල් "ඉන්දු-පැසිෆික් උපායමාර්ගයේ" තවත් එක් තීරණාත්මක පියවරක් බව අප වටහා ගත යුතුය.
ශ්‍රී ලංකාව මේ මොහොතේ කළ යුත්තේ, මෙම ගෝලීය බල අරගලයේ ඉත්තෙකු නොවී, ස්වාධීන සහ නොබැඳි විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් හරහා රටේ ආර්ථික සංවර්ධනයට උපරිම වාසි ලබා ගැනීමයි.
